PASSIVE VOICE - Statement Sentences

Change The Voice - Statement Sentences 

English भाषेमध्ये दोन Voice - प्रयोग आहेत 

1. Active Voice 2. Passive Voice

Change the Voice साठी काही आवश्यक पूर्वतयारी करावी:

1. वाक्यांचे प्रकार व वाक्य रचना

2. वाक्यातील क्रियापदाचा काळ

3. वाक्यातील कर्ता, कर्म आणि क्रियापद या शब्दांची ओळख

4. क्रियापदाची तीन रुपे

5. नाम व सर्वनांमाच्या विभक्ती प्रथमा आणि द्वितीया 

6. To be या सहाय्यकारी क्रियापदाचा योग्य वापार

1. Active Voice 

       जेव्हा क्रिया करणारा कर्ता महत्त्वाचा असतो तेव्हा  Active Voice ची वाक्य रचना केली जाते. 

Active Voice वाक्याची रचना 

Subject-कर्ता + Verb-क्रियापद + Object-कर्म.

2. Passive Voice 

         जेव्हा क्रिया करणाऱ्या पेक्षा ज्यावर क्रिया घडते त्या कर्माला जास्त महत्त्व द्यायचे असते तेव्हा Passive Voice ची रचना वापरणे अधिक योग्य असते.

Passive Voice वाक्य बनविण्याच्या पायर्‍या Steps:

Step 1. Active Voice वाक्यातील Object कर्माने वाक्याची सुरुवात करून त्याचे रूपांतर Subject कर्त्यात करणे. 

Step 2. To be चे सहाय्यकारी क्रियापद वापरणे. 

Step 3. मुख्य क्रियापदाचे past participle रुप वापरणे.

Step 4. by हे preposition वापरणे.

Step 5. Active Voice वाक्यातील Subject कर्त्याचे  रुपांतर object कर्मात करणे.

वाक्य प्रकारानुसार Change the Voice  केले जाते

1. Statement Sentence - विधानार्थी वाक्य

2. Imperative Sentence - आज्ञार्थी वाक्य

3. Interrogative sentences - प्रश्नार्थक वाक्य

वाक्यातील काळानुसार Change the Voice  केले जाते

Active Voice वाक्यातील Verb क्रियापद पुढील पैकी काळात असू शकते त्याप्रमाणे Change the Voice बनवण्यासाठी या काळांची ओळख असणे आवश्यक आहे.

Present Tense

1. Simple Present Tense 

2. Present Continuous Tense 

3. Present Perfect Tense 

Past Tense

4. Simple Past Tense

5. Past Continuous Tense

6. Past Perfect Tense

Future Tense

7. Simple Future Tense

         

Modal Auxiliary क्रियापदाच्या सहाय्याने Change the Voice  केले जाते.

Negative Sentences चे  Change the Voice  केले जाते.

Without 'by' ने  Change the Voice  केले जाते.

Active Voice चे Passive Voice केले जाते तसेच Passive Voice चे Active Voice सुध्दा केले जाते. 

वाक्यातील कर्ता Subject,  क्रियापद Verb, आणि कर्म Object ओळखणे :

            1. Subject कर्ता ओळखणे

वाक्याला प्रश्न विचारला की, 'कोण क्रिया करतो'? असा प्रश्न विचारला असता जे उत्तर मिळते तो त्या वाक्यातील क्रिया करणारा कर्ता असतो

Anil gives a pen. 

वरील वाक्याला 'कोण पेन देतो?' Who does give pen?  असा प्रश्न विचारला असता तर 'Anil' हे उत्तर मिळते. म्हणजे वरील वाक्याचा Subject कर्ता Anil आहे. 

       Active Voice वाक्यातील कर्ता नेहमी प्रथमा विभक्तीत असतो.

        Active Voice वाक्यातील कर्ता नाम अथवा सर्वनाम असू शकते.

         Active Voice वाक्यातील कर्ता एकवचनी किंवा अनेकवचनी असू शकतो.

         Active Voice वाक्यातील कर्ता पुलिंगी अथवा स्त्रीलिंगी असू शकतो.

     2. Verb क्रियापद ओळखणे - सकर्मक क्रियापद

           Active Voice वाक्यातील Verb क्रियापद ज्या वाक्याचे Passive Voice करायचे आहे ते Verb क्रियापद सकर्मक असते. म्हणजे वाक्याचा अर्थ पूर्ण होण्यासाठी त्या क्रियापदाला कर्माची आवश्यकता असते. 

Anil gives.

Sahil drinks. 

Rahul makes.

                 वरील वाक्यांचा जर विचार केला तर आपल्याला कर्ता समजतो व क्रिया समजते पण लगेच वाक्यात काहीतरी कमी असल्याचे जाणवते, म्हणजे कर्ता व क्रिया यांच्या संबंधी अजून काहीतरी आहे पण ते या वाक्यात दिले नाही आणि ते शोधण्याची उत्सुकता निर्माण होते म्हणजे वाक्य पूर्ण नसून अपूर्ण आहे. म्हणजेच वाक्याच्या अर्थ पूर्ण होण्यासाठी कर्माची आवश्यकता आहे.

             3. Active Voice वाक्यातील Object कर्म ओळखणे.

             Active Voice वाक्याला 'What- काय' ने प्रश्न विचारला असता जे उत्तर मिळते ते त्या वाक्यातील 'Direct Object- प्रत्यक्ष कर्म' असते

Sahil sings song.

            वरील Active Voice वाक्याला 'साहिल काय गातो?' What does Sahil sing? असा प्रश्न विचारला असता तर 'song' हे उत्तर मिळते. म्हणजे वरील वाक्यातील song हे Direct Object प्रत्यक्ष कर्म आहे.

             Active Voice वाक्याला 'Whom -कोणाला' असा प्रश्न विचारला असता जे उत्तर मिळते ते त्या वाक्यातील 'Indirect Object-अप्रत्यक्ष' असते.

Anil calls Sunil.

वरील Active Voice वाक्याला 'अनिल कोणाला बोलावतो?' Whom does Anil call? असा प्रश्न विचारला असता तर 'Sunil' हे उत्तर मिळते. म्हणजे वरील वाक्यातील 'Sunil' हे indirect Object अप्रत्यक्ष कर्म आहे.

            Active Voice वाक्यात दोन कर्म सुध्दा असू शकतात. 

             Active Voice वाक्यातील कर्म नेहमी द्वितीया विभक्तीत असते.

             Active Voice वाक्यातील कर्म नाम अथवा सर्वनाम असू शकते.

              Active Voice वाक्यातील कर्म एकवचनी किंवा अनेकवचनी असू शकते.

             Active Voice वाक्यातील कर्म पुलिंगी अथवा स्त्रीलिंगी असू शकते.

वाक्यतील इतर शब्द.

             Active Voice वाक्यात ज्याप्रमाणे Subject, Verb आणि object हे असतात त्याप्रमाणे वेळ, काळ स्थळ दाखवणारे इतर शब्दांचा सुध्दा वापर केलेला असतो.

              या शब्दांमध्ये कोणताही बदल होत नसला तरी ते वाक्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे असतात.

Today, Anil gives Sunil a pen in classroom.

      Active Voice चे Passive Voice करणे.

1. Statement Sentence विधानार्थी वाक्याचे Active Voice चे Passive Voice मध्ये रुपांतर करणे.

Step 1. Active Voice वाक्यातील Object कर्माचे रुपांतर Subject कर्त्यात करणे :

         Shankar brings milk. या Active Voice वाक्यातील milk हे object कर्म Passive Voice वाक्यात सुरुवातीस लिहून त्याचे कर्त्यात रुपांतर केले.

Active Voice : Shankar brings milk.

Passive Voice : Milk

Step 2. To be चे सहाय्यकारी क्रियापद वापरणे.

            Shankar brings milk. या Active Voice वाक्यातील brings हे verb क्रियापद असून त्याचा काळ simple present Tense आहे. आणि Passive Voice वाक्यात सुरुवातीस लिहीलेल्या कर्ता milk या तृतीय पुरूषी नामानुसार 'is' हे To be चे रूप वापरले.

Active Voice : Shankar brings milk.

Milk is

Step 3. मुख्य क्रियापदाचे action verb चे past participle रुप वापरणे.

              Shankar brings milk. या Active Voice वाक्यातील मुख्य क्रियापद action verb bring चे past participle brought लिहिले.

Active Voice : Shankar brings milk.

Milk is  brought

Step 4. by हे preposition वापरणे

Active Voice : Shankar brings milk. 

Milk is  brought  by

Step 5. Active Voice वाक्यातील Subject कर्त्याचे  रुपांतर object कर्मात करणे.

Shankar brings milk. या Active Voice वाक्यातील Shankar हे subject कर्ता Passive Voice वाक्यात by नंतर लिहून त्याचे कर्मात रुपांतर केले.

Active Voice : Shankar brings milk.

Milk is  brought  by Shankar.

दोन कर्म असलेल्या वाक्याचे Passive Voice करणे.

            Active Voice वाक्यात जर दोन कर्म Direct Object प्रत्यक्ष कर्म आणि Indirect Direct अप्रत्यक्ष कर्म असतील तर दोन्ही कर्मांनी Passive Voice वाक्य बनवता येते.

1. Anil gives Sunil a pen.

         Sunil is given pen by Anil.

         A pen is given Sunil by Anil. 

            Active Voice वाक्यात जर दोन कर्म असतील तर Indirect Object अप्रत्यक्ष कर्माला कर्ता करून होणारी वाक्य रचना अधिक प्रचलीत आहे.

           Sunil is given pen by Anil.

           Passive Voice वाक्य करताना जर एका object कर्माचा उपयोग subject कर्ता म्हणून केला तर राहिलेले दुसरे object कर्म काढून न टाकता ते वाक्यातील क्रियापदाच्या Past Participle तिसर्‍या रुपा नंतर लिहावे.

Active Voice : Anil gives Sunil a pen.

Passive Voice : Sunil is given a pen by Anil.

Active Voice वाक्यातील कर्म नाम अथवा सर्वनाम असू शकते.

Active Voice वाक्यातील कर्म नेहमी द्वितीया विभक्तीत असते, Passive Voice वाक्यात या Active Voice वाक्यातील कर्माचे कर्त्यात रूपांतर करताना त्या कर्माची प्रथमा विभक्ती लिहावी.

Active Voice : Anil gives him pen.

Passive Voice : He is given pen by Anil.

       

Active Voice वाक्यात कर्म असलेल्या नामाची द्वितीया विभक्ती ते नामच असते Passive Voice करताना या नामाची प्रथमा विभक्ती लिहिताना ते नाम जसेच्या तसे लिहावे 

Active Voice : Anil gives Sunil a pen.

Passive Voice : Sunil is given a pen by Anil.

                           A pen is given Sunil by Anil. 

             

मात्र Active Voice वाक्यात कर्म असलेल्या पुरुष वाचक सर्वनामाची द्वितीया विभक्तीतील रुप असेल तर Passive Voice करताना या पुरुषवाचक सर्वनामाची प्रथमा विभक्तीतील रुप लिहावे.

1. Anil gives me a pen.

         I am given a pen by Anil.

2. Anil gives her a pen.

        She is given a pen by Anil.

3. Anil gives him it.

         He is given it by Anil.

4. Anil gives them pens.

          They are given pens by Anil.

5. Anil gives me a pen.

         I am given a pen by Anil.

              

       Active Voice वाक्यातील कर्म एकवचनी किंवा अनेकवचनी आणि पुलिंगी किंवा स्त्रीलिंगी असू शकते, Passive Voice करताना या कर्माच्या लिंग वचनामध्ये बदल करु नये फक्त विभक्ती बदलावी. 

1. Anil gives her a pen.

           She is given a pen by Anil.

2. Anil gives her a pen.

          A pen is given her by Anil.

3. Anil gives him it.

          He is given it by Anil.

4. Anil gives him it.

            It is given him by Anil. 

5. Anil gives them pens.

            They are given pens by Anil.

6. Anil gives pens.

           Pens are given by Anil. 

7. Anil gives Sunil a pen.

          Sunil is given a pen by Anil.

8. Anil gives him a pen.

          He is given a pen by Anil. 

9. Anil gives Deepa a pen.

         Deepa is given a pen by Anil.

10. Anil gives her a pen.

          She is given a pen by Anil. 

Step 2. To be या सहाय्यकारी क्रियापदाचा वापर करणे : 

             Passive Voice वाक्यातील subject कर्ता नुसार व Active Voice वाक्यातील action Verb मुख्य क्रियापदाच्या काळानुसार To be या सहाय्यकारी क्रियापद लिहावे.

               Present Tense : am / is / are

Anil gives a pen.

      A pen is given by Anil.

               Past Tense : was / were

Anil gave a pen.

        A pen was given by Anil.

              Future Tense : shall be / will be

Anil will give a pen.

         A pen will be given by Anil. 

Step 3. मुख्य क्रियापदाचे past participle तिसरे रुप लिहावे.

              Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

Step 4. by हे preposition शब्दयोगीअव्यय लिहावे

            Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहिल्यानंतर 'by' हे Preposition शब्दयोगीअव्यय लिहावे.

1. Anil gives a pen.

        A pen is given by Anil. 

2. Anil gives her a pen.

      She is given a pen by Anil.

Step 5. Active Voice वाक्यातील Subject कर्म

             Active Voice वाक्यातील subject कर्ता Passive Voice मध्ये लिहून त्याचे object कर्मात रुपांतर करावे. हे Passive Voice वाक्यातील object कर्म असते. हे कर्म by या preposition नंतर लिहून जोडावा

1. Anil gives a pen.

           A pen is given by Anil. 

2. He gives a pen.

          A pen is given by him. 

              Active Voice वाक्यातील कर्ता नेहमी प्रथमा विभक्तीत असतो, Passive Voice वाक्यात या Active Voice वाक्यातील कर्त्याचे कर्मात रूपांतर करताना त्या कर्तयाची द्वितीया विभक्ती लिहावी.

1. Anil gives a pen.

       A pen is given by Anil. 

2. He gives a pen.

       A pen is given by him. 

               Active Voice वाक्यात Subject कर्ता असलेल्या नामाची द्वितीया विभक्ती ते नामचं असते Passive Voice करताना या नामाची द्वितीया विभक्ती लिहिताना ते नामं जसेच्या तसे लिहावे 

1. Anil gives a pen. 

A pen is given by Anil. 

            मात्र Active Voice वाक्यात कर्ता असलेल्या सर्वनामाची प्रथमा विभक्तीतील रुप असते अशावेळी Passive Voice करताना या सर्वनामाची द्वितीया विभक्तीतील रुप लिहावे.

1. I give a pen.

A pen is given by me.

2. She gives a pen.

A pen is given by her. 

3. He gives a pen. 

A pen is given him. 

4. They give pens.

 Pens are given by them. 

              Active Voice वाक्यातील कर्ता एकवचनी किंवा अनेकवचन पुलिंगी अथवा स्त्रीलिंगी असू शकतो, Passive Voice करताना या कर्त्याच्या वचन आणि लिंगामध्ये बदल करू नये जसेच्या तसे ठेवावे.

 3. Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाच्या काळानुसार Passive Voice चा काळ बनवणे. 

1. Simple Tense मध्ये Passive Voice करणे

               काळानुसार To be च्या सहाय्यकारी क्रियापदांचा वापर करणे व त्यानंतर Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

         1. Simple Present Tense - am / is / are

1. Sahil sings song.

Song is sung by Sahil.

2. Rahul binds roap.

Roap is bound by Rahul 

3. Sanjay brings milk.

Milk is brought by Sanjay. 

4. Shankar builds house.

House is built by Shankar.

5. People buy vegetables.

Vegetables are bought by people. 

6. Children catch balls.

Balls are caught by children.

7. Boys choose fruits.

Fruits are chosen by boys.

8. I sing song.

Song is sung by me. 

9. You drink water.

Water is drunk by you. 

11. He reads story.

Story is read by him. 

12. She gives pen.

Pen is given by her. 

13. They play cricket.

Cricket is played by them. 

         2. Simple Past Tense - was / were

 1. Sahil sang song.

Song was sung by Sahil.

2. Rahul bound roap.

Roap was bound by Rahul 

3. Sanjay brought milk.

Milk was brought by Sanjay. 

4. Shankar built house.

House was built by Shankar.

5. People bought vegetables.

Vegetables were bought by people. 

6. Children caught balls.

Balls were caught by children.

7. Boys chose fruits.

Fruits were chosen by boys.

8. I sang song.

Song was sung by me. 

9. You drank water.

Water was drunk by you. 

11. He read story.

Story was read by him. 

12. She gave pen.

Pen was given by her. 

13. They played cricket.

Cricket was played by them.

       3. Simple Future Tense : shall be / will be

1. Sahil will sing song.

Song will be sung by Sahil.

2. Rahul will bind roap.

Roap will be bound by Rahul 

3. Sanjay will bring milk.

Milk will be brought by Sanjay. 

4. Shankar will build house.

House will be built by Shankar.

5. People will buy vegetables.

Vegetables will be bought by people. 

6. Children will catch balls.

Balls will be caught by children.

7. Boys will choose fruits.

Fruits will be chosen by boys.

8. I shall sing song.

Song will be sung by me. 

9. You will drink water.

Water will be drunk by you. 

11. He will read story.

Story will be read by him. 

12. She will give pen.

Pen will be given by her. 

13. They will play cricket.

Cricket will be played by them. 

2. Continuous Tense मध्ये Passive Voice करताना काळानुसार To be च्या सहाय्यकारी क्रियापदांचा वापर करणे त्या नंतर being हे क्रियापदाचे रूप लिहावे त्यानंतर Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

         1. Present Continuous Tense 

1. Sahil is singing song.

Song is being sung by Sahil.

2. Rahul is binding roap.

Roap is being bound by Rahul 

3. Sanjay is bringing milk.

Milk is being brought by Sanjay. 

4. Shankar is building house.

House is being built by Shankar.

5. People are buying vegetables.

Vegetables are being bought by people. 

6. Children are catching balls.

Balls are being caught by children.

7. Boys are choosing fruits.

Fruits are being chosen by boys.

8. I am singing song.

Song is being sung by me. 

9. You are drinking water.

Water is being drunk by you. 

11. He is reading story.

Story is being read by him. 

12. She is giving pen.

Pen is being given by her. 

13. They are playing cricket.

Cricket is being played by them. 

             2. Past Continuous Tense 

1. Sahil was singing song.

Song was being sung by Sahil.

2. Rahul was binding roap.

Roap was being bound by Rahul 

3. Sanjay was bringing milk.

Milk was being brought by Sanjay. 

4. Shankar was building house.

House was being built by Shankar.

5. People were buying vegetables.

Vegetables were being bought by people. 

6. Children were catching balls.

Balls were being caught by children.

7. Boys were choosing fruits.

Fruits were being chosen by boys.

8. I was singing song.

Song was being sung by me. 

9. You were drinking water.

Water was being drunk by you. 

11. He was reading story.

Story was being read by him. 

12. She was giving pen.

Pen was being given by her. 

13. They were playing cricket.

Cricket was being played by them. 

3. Perfect Tense मध्ये Passive Voice करताना Present Perfect Tense मध्ये have / has व Past Perfect Tense मध्ये had या सहाय्यकारी क्रियापदांचा वापर करणे त्यानंतर been हे क्रियापदाचे रुप वापरणे त्यानंतर Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

           1.  Present Perfect Tense 

1. Sahil has sung song.

Song has been sung by Sahil.

2. Rahul has bound roap.

Roap has been  bound by Rahul 

3. Sanjay has brought milk.

Milk has been brought by Sanjay. 

4. Shankar has built house.

House has been built by Shankar.

5. People have bought vegetables.

Vegetables have been bought by people. 

6. Children have caught balls.

Balls have been caught by children.

7. Boys have chosen fruits.

Fruits have been chosen by boys.

8. I have sung song.

Song has been sung by me. 

9. You have drunk water.

Water has been drunk by you. 

11. He has read story.

Story has been read by him. 

12. She has given pen.

Pen has been given by her. 

13. They have played cricket.

Cricket has been played by them.

             2.  Past Perfect Tense 

1. Sahil had sung song.

Song had been sung by Sahil.

2. Rahul had bound roap.

Roap had been  bound by Rahul 

3. Sanjay had brought milk.

Milk had been brought by Sanjay. 

4. Shankar had built house.

House had been built by Shankar.

5. People had bought vegetables.

Vegetables had been bought by people. 

6. Children had caught balls.

Balls had been caught by children.

7. Boys had chosen fruits.

Fruits had been chosen by boys.

8. I had sung song.

Song had been sung by me. 

9. You had drunk water.

Water had been drunk by you. 

11. He had read story.

Story had been read by him. 

12. She had given pen.

Pen had been given by her. 

13. They had played cricket.

Cricket had been played by them.

3. Active Voice वाक्यात इतर प्रकारची सहाय्यकारी क्रियापदे असल्यास त्या वाक्याचे Passive Voice करणे.

       इतर प्रकारची सहाय्यकारी क्रियापदे : can, could, will, would, shall, should, may, might, must.

         Active Voice वाक्यातील असलेले इतर सहाय्यकारी क्रियापद जसेच्या तसे लिहावे व त्यानंतर be हे क्रियापदाचे रूप लिहावे, 

           त्यानंतर Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

1. Sahil can sing song.

Song can be sung by Sahil.

2. Rahul could bind roap.

Road could be bound by Rahul.

3. Sanjay may bring milk.

Milk may be brought by Sanjay.

4. Shankar will build house.

House will be built by Shankar.

5. People should buy vegetables.

Vegetables should be bought by People. 

6. Children would catch balls.

Balls would be caught by Children.

7. Boys might choose fruits.

Fruits might be chosen by boys. 

8. I shall sing song.

Song will be sung by me.      

9. You must drink water.

Water must be drunk by you.

10. He can read story.

Story can be read by him.

11. She could give pen.

Pen could be given by her.   

12. They must play cricket..

Cricket must be played by them. 

Negative Sentence नकारार्थी वाक्याचे Passive Voice करणे :

            Active Voice वाक्यात Simple Present Tense मध्ये do not किंवा does not आणि  Simple Past Tense मध्ये did not असा नकार असेल तर Passive Voice करताना do / does / did हे सहाय्यकारी क्रियापद काढून टाकावे, त्याजागी Passive Voice वाक्यातील कर्त्या नुसार To be चे Simple Present Tense मध्ये am / is / are आणि Simple Past Tense मध्ये was / were यांपैकी योग्य रूप वापरावे.

       To be चे रूप वापरल्यानंतर not लिहावे, 

       Not लिहील्यानंतर क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रूप लिहावे.

     1. Simple Present Tense 

1. Sahil does not sing song.

Song is not sung by Sahil.

2. People do not buy vegetables.

Vegetables are not bought by People. 

      2. Simple Past Tense 

1. Rahul did not bind roap.

Roap was not bound by Rahul.

    

Continuous Tense मध्ये Negative नकारार्थी Active Voice वाक्याचे Passive Voice करताना

           Passive Voice वाक्यातील कर्त्यानुसार To be चा वापर करावा,

Present Continuous Tense मध्ये am / is / are आणि Past Continuous Tense मध्ये was / were,

           To be च्या रूपानंतर not हा शब्द जोडून लिहावा,

           not नंतर being हे क्रियापद लिहावे,

            त्यानंतर Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

          3. Present Continuous Tense

 1. Sanjay is not bringing milk.

Milk is not being brought by Sanjay.

           4. Past Continuous Tense

2. Shankar was not building house.

House was not being built by Shankar.

Perfect Tense मध्ये Negative नकारार्थी Active Voice वाक्याचे Passive Voice करताना

           Passive Voice वाक्यातील कर्त्यानुसार have / has / had चा वापर करावा. 

          Present Perfect Tense मध्ये have / has आणि Past Perfect Tense मध्ये had

         Have / has / had नंतर not हा शब्द लिहावा

         not नंतर been हे क्रियापदाचे रुप लिहावे

         त्यानंतर Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे

           5. Present Perfect Tense

1. Children have not caught balls.

Balls have not been caught by Children.

2. I have not sung song.

Song has not been sung by me.      

        6. Past Perfect Tense

1. Boys had not chosen fruits.

Fruits had not been chosen by boys. 

इतर सहाय्यकारी क्रियापदे वापरलेल्या Negative नकारार्थी Active Voice वाक्याचे Passive Voice करताना

             Active Voice वाक्यात जे सहाय्यकारी क्रियापद वापरलेले असते तेच सहाय्यकारी क्रियापदचा Passive Voice मध्ये वापर करावा,

            Passive Voice मध्ये सहाय्यकारी क्रियापदानंतर  not हा शब्द लिहावा,

          not हा शब्द लिहील्यानंतर be हे क्रियापद लिहावे,

          त्यानंतर Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

1. You may not drink water.

Water may not be drunk by you.

2. He can not read story.

Story can not be read by him.

3. She could not give pen.

Pen could not be given by her.   

4. They should not play cricket..

Cricket should not be played by them. 

Passive Voice without 'by'

Active Voice चे Passive Voice करताना 

              काही वेळा कृती कोणी केली यापेक्षा घडलेली कृती महत्त्वाची असते. 

              जेव्हा वाक्यात क्रिया करणारा कर्ता हा गृहित धरलेला असतो, म्हणजे क्रिया ही त्या कर्त्यानेच केली आहे हे सर्वमान्य असते, 

            जेव्हा Passive Voice करताना क्रिया करणारा कर्ता कोण आहे हे पून्हा पून्हा वाक्यात सांगण्याचे टाळण्यासाठी.

            अशा प्रकारच्या वाक्यात 'by' आणि त्यापुढे जोडला जाणारा Active Voice वाक्यातील मूळ कर्ता बऱ्याच वेळा गाळला जातो, कर्ता वापरण्याची आवश्यकता नसते. तेव्हा Passive Voice वाक्य without 'by'  ने केले तरी चालते.

1. People speak Hindi all over in India.

     Hindi is spoken all over in India by people.

     Hindi is spoken all over in India.

2. The police caught the thief.

     The thief was caught by the police. 

     The thief was caught.

3. Runner won race.

Race was won by runner. 

Race was won. 

4. People drink tea every morning.

Tea is drunk every morning by people.

Tea is drunk every morning.

5. Students completed homework.

Homework was completed by students.

Homework was completed. 

6. Farmers grow grains in fields.

     Grains grow in fields by farmer.

Grains are grown in fields. 

7. Teacher taught lesson in class.

Lesson was taught in class by teacher.

       Lesson was taught in class. 

स्थानिक वेळ व प्रमाण वेळ

स्थानिक वेळ व प्रमाण वेळ

पृथ्वीचे परिवलन:

पृथ्वीच्या परिवलनाची दिशा : 

     पश्चिमेकडून पूर्वेकडे

     सूर्योदय ज्या बाजूस होतो ती पूर्व दिशा.

पृथ्वीचा परिवलनाचा कालावधी :

     पृथ्वीला एक परिवलन (३६०अंश) पूर्ण करण्यासाठी सुमारे २४ तास लागतात, म्हणजे एक दिवसाचा कालावधी लागतो.

    पृथ्वी एका तासाला १५ अंश स्वत:भोवती फिरते.

    पृथ्वीला एका अंशात फिरण्यास ४ मिनिटे लागतात.

    प्रत्येकी एक अंश अंतरावरील रेखावृत्तांच्या स्थानिक वेळेत ४ मिनिटांचा फरक पडतो.

पृथ्वीच्या परिवलनाचे परिणाम :

      सूर्योदय, मध्यान्ह, सूर्यास्त, मध्यरात्र

    वेळ निश्चितीसाठी पृथ्वीवरील ध्रुव, रेखावृत्त आणि सूर्याचे स्थान यांचा विचार करावा लागतो.

     पृथ्वीवर, मध्यान्ह वेळ एका रेखावृत्तावर म्हणजेच उत्तर ध्रुववृत्तापासून ते दक्षिण ध्रुववृत्तापर्यंत सर्वत्र सारखी असते.

     वेगवेगळ्या रेखावृत्तांवर सूर्योदय, मध्यान्ह व सूर्यास्त वेळा वेगवेगळ्या असतात. 

पृथ्वीच्या ध्रुवांवरील दिनमान :

     एका ध्रुववृत्तापासून ते दुसर्‍या  ध्रुवापर्यंतच्या प्रदेशात मात्र ऋतुमानाप्रमाणे दिनमान २४ तासापेक्षा अधिक शकते.

     ध्रुवावर मात्र ६ महिन्यांपर्यंत दिनमान असते आणि ६ महिने रात्रमान असते.

     ध्रुवावर सूर्योदय किंवा सूर्यास्त यांची वेळ सांगताना तारीख सांगावी लागते

     ध्रुवावरती एका विषुवदिनाला सूर्योदय होतो तर पुढच्या विषुवदिनाला सूर्यास्त होतो.

      ध्रुवावरती सूर्य आकाशात विशिष्ट तारखेला उगवल्यानंतर तो सातत्याने क्षितिजावर घिरट्या घालत असल्यासारखा फिरतो.

     पृथ्वीवरील एखादया ठिकाणी सूर्य जेव्हा डोक्यावर येतो तेव्हा त्या ठिकाणी मध्यान्ह झालेली असते.

पृथ्वीवरील वेळा :

Ante Meridiem - a. m. 

Post Meridiem - p. m. 

जागतिक प्रमाण वेळ, 

भारतीय प्रमाण वेळ, 

पृथ्वीवरील स्थानिक वेळ 

Ante Meridiem :

          मध्यरात्रीपासून मध्यान्हापर्यंतची वेळ इंग्रजीत सांगताना अंकापुढे a.m. असे लिहितात. याचा अर्थ ante meridiem असा आहे.

Post Meridiem :

               मध्यान्हापासून ते मध्यरात्रीपर्यंतची वेळ इंग्रजीत सांगताना अंकापुढे p.m. अशी दर्शवितात, म्हणजेच post meridiem होय.

जागतिक प्रमाण वेळ :

      जागतिक व्यवहारासाठी जागतिक प्रमाण वेळ (०°रेखावृत्त) म्हणून इंग्लंडमधील ग्रीनीच येथील स्थानिक वेळ (GMT-Greenwich Mean Time) विचारात घेतली जाते. 

भारतीय प्रमाण वेळ : 

     भारताची प्रमाण वेळ ८२°३०' पूर्व या रेखावृत्तावरील स्थानिक वेळनुसार ठरवली जाते.

     ८२°३०' पूर्व हे रेखावृत्ता मिर्झापूर शहरावरून अलाहाबाद, उत्तर प्रदेश येथून जाते.

     भारताची प्रमाण वेळ ही ग्रीनीच येथील वेळेपेक्षा ५ तास ३० मिनिटांनी पुढे आहे.

     ग्रीनीच येथे संध्याकाळचे ५ वाजले असतील तर भारतात रात्रीचे १०.३० वाजलेले असतात.

पृथ्वीवरील स्थानिक वेळ :

     एखादया ठिकाणच्या संदर्भात आकाशातील सूर्याच्या स्थानावरून ठरविण्यात आलेली वेळ म्हणजे त्या ठिकाणाची स्थानिक वेळ होय.

     ८२°३० पूर्व रेखावृत्तावरील स्थानिक वेळेत आणि भारतातील इतर कोणत्याही ठिकाणच्या स्थानिक वेळेत एक तासापेक्षा अधिक फरक पडत नाही.

National Institute of Standards and Technology (NIST) अमेरिका :

          या संस्थेने अचूक वेळ दर्शवणारे घड्याळ विकसित केले असून या घड्याळात वेळेची दुरुस्ती (वाढ किंवा घट) ही फक्त १ सेकंदाची करावी लागते; तीदेखील २० कोटी वर्षातून एकदा.

National Physical Laboratory, नवी दिल्ली :

      भारतातील वेळेच्या अचूकते संदर्भातील सेवा पुरवणारी ही संस्था.

     या ठिकाणी वापरात असणाऱ्या घड्याळात वेळेतील अंतर हे सेकंदाच्या १ लाखापर्यंतचा भाग अचूकता राखते.

जंतर-मंतर : खगोलशास्त्रीय वेधशाळा

      राजस्थानमधील जयपूरचे महाराजा सवाई जयसिंह (द्वितीय) यांनी अठराव्या शतकात उज्जैन, वाराणसी, जयपूर, दिल्ली आणि मथुरा या पाच ठिकाणी जंतर-मंतर खगोलीय वेधशाळा बांधले.

      राजस्थानमधील जयपूरचे महाराजा सवाई जयसिंह (द्वितीय) हे खगोलशास्त्रज्ञ, गणितज्ञ आणि वास्तुविशारद होते.

     जंतर-मंतरमध्ये केवळ सूर्याच्या प्रकाशामुळे पडणाऱ्या सावलीद्वारे सेकंदापर्यंत अगदी अचूक वेळ मिळते.

पृथ्वी व वृत्ते

 पृथ्वी व वृत्ते

या प्रकरणात अक्षवृत्त, विषुववृत्त, रेखावृत, कर्कवृत्त, मकरवृत्त, आर्क्टिक वृत्त व अंटार्क्टिक वृत्त यांचा अभ्यास करु.

पृथ्वीचा व्यास :

पूर्व - पश्चिम १२७५६ कि. मी.

उत्तर - दक्षिण १२७१४ कि. मी. 

अक्षवृत्ते :

            अक्षवृत्ते ध्रुवाकडे लहान होतात

अक्षवृत्ते संख्या :

           पृथ्वीवर प्रत्येकी 1 अंशाच्या अंतराने एकूण 181 अक्षवृत्ते येतात

उत्तरगोलार्धात

            1 अंश ते 90 अंश 90 अक्षवृत्ते

दक्षिणगोलार्धात 

             1 अंश ते 90 अंश 90 अक्षवृत्ते

अक्षवृत्तांचा उल्लेख :

उत्तरगोलार्धत :

        5 अंश उ., 15 अंश उ., 30 अंश उ., 50 अंश उ. 

दक्षिणगोलार्धत :

         5 अंश द., 15 अंश द., 30 अंश द., 50 अंश द. 

विषुववृत्त :

          विषुववृत्त हे 0 अंशाचे अक्षवृत्त मानतात, म्हणून त्याला मूळ अक्षवृत्त असेही म्हणतात.

     विषुववृत्त हे सर्वात मोठे अक्षवृत्त आहे.

     विषुववृत्तने पृथ्वीचे उत्तर आणि दक्षिण असे समान भाग होतात

       उत्तरेकडील भाग उत्तरगोलार्ध व दक्षिणेकडील भाग दक्षिणगोलार्ध

उत्तरेकडील टोक उत्तर ध्रुव व दक्षिणेकडील टोक दक्षिण ध्रुव

इतर वृत्तांची ओळख :

कर्कवृत्त :

       विषुववृत्तापासून २३° ३०' उत्तर अक्षवृत्तास कर्कवृत्त म्हणतात.

मकरवृत्त :

         विषुववृत्तापासून २३°३०' दक्षिण अक्षवृत्तास मकरवृत्त म्हणतात.

             

आर्क्टिक वृत्त :

       विषुववृत्त ते ६६° ३०' उत्तर याला आर्क्टिक वृत्त असेही म्हणतात.

अंटार्क्टिक वृत्त :

        विषुववृत्त ते ६६° ३०' दक्षिण याला अंटार्क्टिक वृत्त असेही म्हणतात.

सूर्यकिरणे लंबरूप :

              विषुववृत्तापासून २३°३०' उत्तर तसेच २३° ३०' दक्षिण अक्षवृत्ता दरम्यान सूर्यकिरणे वर्षात दोन दिवस लंबरूप पडतात.

दिन व रात्र २४ तासांच्या कालमर्यादा :

              विषुववृत्त ते ६६° ३०' उत्तर अक्षवृत्ते व विषुववृत्त ते ६६° ३०' दक्षिण अक्षवृत्ते यादरम्यान वर्षभरात २४ तासांच्या कालमर्यादेत दिन व रात्र होतात.

दिनमानाचा किंवा रात्रमानाचा कालावधी २४ तासांपेक्षा जास्त :

             ६६° ३०' उत्तर अक्षवृत्तांपासून ते ९०° उत्तर ध्रुवापर्यंत व दक्षिण व ६६° ३०' दक्षिण अक्षवृत्तांपासून ते ९०° दक्षिण ध्रुवापर्यंत या भागात दिवस ऋतूप्रमाणे दिनमानाचा किंवा रात्रमानाचा कालावधी २४ तासांपेक्षा जास्त कोणत्याही एका ध्रुवावर जास्तीत जास्त ६ महिन्यांचा असू शकतो. 

तापमानांचे पट्टे (कटिबंध) :

         सूर्यकिरणांचा कालावधी व तीव्रता यांनुसार पृथ्वीवर विविध तापमानांचे पट्टे (कटिबंध) तयार होतात. 

          तापमान पट्ट्यांच्या अनुषंगाने वायुदाबपट्टे निर्माण होतात.

रेखावृत्ते :

      एक रेखावृत्त 0 अंश मानले जाते.

      0 अंश रेखावृत्ताला मूळ रेखावृत्त म्हणतात.

      0° रेखावृत्त हे मूळ रेखावृत्त (Prime Meredian) म्हणून महत्त्वाचे आहे. 

      0° रेखावृत्त हे 'ग्रिनिचचे रेखावृत्त' म्हणूनही ओळखले जाते. 

            (G.M. T= Greenwich Mean Time)  

      कोनीय अंतर हे रेखांकन म्हणातात.

      रेखावृत्ते आकाराने सारखीच असतात.

रेखावृत्तांची संख्या :

          0 अंश ते 180 अंश पूर्व गोलार्ध व 0 अंश ते 180 अंश पश्चिम गोलार्ध एकूण 360 रेखावृत्ते. 

         प्रत्येकी 1 अंश च्या अंतराने 360 रेखावृत्ते.

पूर्व गोलार्धात : 179 रेखावृत्त 

           1अंश पूर्व ते 179 अंश पूर्व 

पश्चिम गोलार्धात : 179 रेखावृत्त

          1अंश पश्चिम ते 179 अंश पश्चिम

रेखावृत्तांची मूल्ये :

पूर्व गोलार्धात :

        10अंश पूर्व, 25अंश पूर्व, 135अंश पूर्व

पश्चिम गोलार्धात :

        10अंश पश्चिम, 25अंश पश्चिम, 135अंश पश्चिम 

कोणत्याही दोन रेखावृत्तां दरम्यानचे अंतर हे अक्षवृत्ताप्रमाणे बदलते :

        विषुववृत्तावर हे अंतर सर्वाधिक असते तर ध्रुवावर हे अंतर शून्य असते.

      विषुववृत्तावर हे अंतर 111 कि.मी. असते. 

   कर्कवृत्त व मकरवृत्तांवर हे अंतर 102 कि.मी. असते

        आर्क्टिक व अंटार्क्टिक वृत्तांवर हे अंतर 44 कि.मी. असते

     उत्तर व दक्षिण ध्रुवांवर हे अंतर 0 कि.मी. असते.

पृथ्वीवरील स्थाननिश्चितीसाठी अक्षांश व रेखांश यांचा वापर करतात.

१८० अंश रेखावृत्ताच्या संदर्भाने 'आंतरराष्ट्रीय वाररेषा' विचारात घेतली जाते.

 एकमेकांसमोरील दोन रेखावृत्ते मिळून बृहतवृत्त तयार होते. 

भौगोलिक माहिती प्रणाली :

 (G.I.S.= Geographical Information System)

जागतिक स्थाननिश्चिती प्रणाली :

(G.P.S.= Global Positioning System)

'ग्रिनिचचे रेखावृत्त' :

(G.M. T= Greenwich Mean Time)

इंटरनेटवरील गुगल मॅप विकीमॅपिया व इस्रोच्या भुवन या संगणकीय नकाशा प्रणालींमध्येही अक्षवृत्त व रेखावृत्त यांचा वापर करण्यात येतो. 

पृथ्वीचे अंतरंग

              पृथ्वीचे अंतरंग 

 पृथ्वीची निर्मिती : सुमारे ४६० कोटी वर्षापूर्वी.

पृथ्वीचे तापमान : केंद्रस्थानी सुमारे ५५००° से. ते ६०००° से. तापमान.

       पृथ्वीच्या अवस्था : प्रारंभिक अवस्था वायुरूप, द्रवरूप अवस्था आणि घनरूप अवस्था

     

 पृथ्वीच्या अंतरंगाचे विभाग :

         1. भूकवच,  2. प्रावरण, 3. गाभा

1 भूकवच  

       1 खंडीय कवच 2 महासागरीय कवच

2 प्रावरण

                 1 उच्च प्रावरण  2 निम्न प्रावरण

3 गाभा 

                  1 बाह्यगाभा  2 अंतरगाभा

1 भूकवच

पृथ्वीचा सर्वांत वरचा भाग हा घनरूप असून तो भूकवच म्हणून ओळखला जातो.

       स्वरुप : घनरूप

       जाडी :  सरासरी  ३० ते ३५ कि.मी. मानतात. 

       खंडा खाली : १६ ते ४५ किमीच्या दरम्यान.

       पर्वत श्रेणी खाली:  ४० किमीपेक्षा जास्त.

सागर पृष्ठाखाली :१० किमीपेक्षा कमी.

भूकवचाचे उपविभाग

          1 खंडीय कवच,  2 महासागरीय कवच 

1. खंडीय कवच : 

     मूलद्रव्य : सिलिका व अॅल्युमिनिअम यांनी बनलेले म्हणून पूर्वी सियाल म्हणत 

     घनता : २.६५ ते २.९० ग्रॅम/ घ.से.मी. इतकी 

     जाडी : सरासरी सुमारे ३० कि.मी. 

     खडक : ग्रॅनाईट

2. महासागरीय कवच :

      संयुगे : सिलिका व मॅग्नेशिअम यानी बनलेले म्हणून पूर्वी सायमा म्हणत.

     जाडी : सरासरी जाडी ७ ते १० कि.मी.

     घनता : २.९ ग्रॅम/घसेमी ते ३.३ ग्रॅम/घ.से.मी.

    खडक : बेसॉल्ट व गॅब्रो

पृथ्वीच्या अंतरंगातील विविध थरांमधील मूलद्रव्ये :

सिलिका (Si), अॅल्युमिनिअम (Al), सिलिका (Si), मॅग्नेशिअम (Mg), निकेल (Ni), आयर्न (Fe), 

विलगता : 

1. कॉनरॅड विलगता, 2. मोहो विलगता, 3. गटेनबर्ग विलगता

 

1. कॉनरॅड विलगता :

    शास्त्रज्ञ:  कॉनरॅड - म्हणून कॉनरॅड विलगता हे नाव

    शोध : खंडीय कवच व महासागरीय कवच यांच्या घनतेमध्ये विलगता आहे.

2. मोहो विलगता :

   शास्त्रज्ञ : मोहोरोव्हिसिक -म्हणून मोहो विलगता हे नाव 

   शोध : भूकवच व प्रावरण यांच्यात विलगता आहे.

3. गटेनबर्ग विलगता :

    शास्त्रज्ञ : गटेनबर्ग- गटेनबर्ग विलगता हे नाव 

    शोध : प्रावरण व गाभा यांच्यात विलगता आहे.

प्रावरण :

भूकवचाखालील प्रावरणाचे थर

प्रावरणाचे उपविभाग : 1 उच्च प्रावरण व 2 निम्न प्रावरण 

1. उच्च प्रावरण : दुर्बलावरण असेही म्हणतात. 

          खोली: भूपृष्ठापासून सुमारे ४२ किमी खोलीनंतर प्रावरणाची खोली २८७० कि.मी. असावी अंदाज 

          घनता: सरासरी ४.५ ग्रॅम/घ.से.मी. असून खोलीनुसार वाढते

         तपमान : २४०० ते २९०० कि.मी. खोलीवर तापमान २२००° से. ते २५००° से. पर्यंत 

         प्रावरणातील अंतर्गत शक्तीच्या हालचालींतून भूपृष्ठावर पर्वत निर्मिती, द्रोणी निर्मिती ज्वालामुखी, भूकंप या प्रक्रिया घडतात.

 2. निम्न प्रावरण

 घनता ५.७ ग्रॅम/घसेमी आहे. 

        गाभा :

    प्रावरणाच्या खाली व पृथ्वीच केंद्रापर्यंतचा भाग गाभा होय.

       खोली : भूपृष्ठापासून सुमारे २९०० कि.मी. खोलीच्या खाली 'गाभ्याचा भाग'

जाडी: ३४७१ कि.मी.

 गाभ्याचे भाग : 1. बाह्यगाभा 2. अंतर्गाभा

1. बाह्यगाभा :

खोली : भूपृष्ठापासून सुमारे २९०० किमी ते ५१०० कि.मी. खोलीपर्यंत

        घनता :  ९.८ ग्रॅम / घ.से.मी.

       तपमान : द्रवरूप बाह्य गाभ्याचे सुमारे ५०००° से.

        स्वरुप : बाह्यगाभा हा द्रवरूप पदार्थाचा  

खनिज : लोह खनिज अधिक प्रमाण

प्रवाह :  द्रवरूप भागात ऊध्वरगामी प्रवाह

भू-जनित्र  :

            पृथ्वीच्या परिवलनामुळे या प्रवाहांना भोवऱ्यांप्रमाणे गती प्राप्त झाल्याने भोवऱ्यांमध्ये विदयुत प्रवाह निर्माण होऊन त्यामुळे चुंबकीय क्षेत्र तयार होते. यालाच भू-जनित्र असेही संबोधले जाते. 

चुंबकावरण :

पृथ्वीवर निर्माण झालेल्या या चुंबकीय क्षेत्राला चुंबकावरण. 

पृथ्वीचे पाचवे व महत्त्वाचे आवरण :

पृथ्वीचे हे चुंबकीय क्षेत्र पृथ्वी ग्रहाच्या बाहेरही बऱ्याच अंतरापर्यंत कार्यरत असल्याने त्या भू-चुंबकीय क्षेत्रामुळे पृथ्वीभोवती निर्माण झालेल्या आवरणामुळे पृथ्वीच्या वातावरणाचे सूर्याकडून येणाऱ्या सौरवातांपासून संरक्षण होते.

 

  अंतर्गाभा :

       खोली: भूपृष्ठाखाली सुमारे ५१५० कि. मी. पासून ६३७१ कि. मी. खोलीपर्यंत (पृथ्वीच्या केंद्रापर्यंत)

      घनता : सुमारे १३.३ ग्रॅम/घन इतकी 

     तापमान : साधारणपणे सूर्याच्या पृष्ठीय तापमानाइतके

स्वरुप : घनरूप प्रचंड दाबाखाली

        मूलद्रव्ये : लोह व निकेल त्यामुळे त्यास निफे असेही म्हणत असत.

Add a Question Tag

 Add a Question Tag संक्षिप्त प्रश्न

विधानार्थी वाक्य Statement Sentence आणि अज्ञार्थी वाक्य Imperative Sentence यांना Question Tag जोडण्याची पद्धत आहे. 

Question Tag चे वाक्य दोन शब्दांनी बनले जाते हे दोन शब्द म्हणजे सहाय्यकारी क्रियापद auxiliary Verb आणि पुरुषवाचक सर्वनाम Personal Pronoun होत यांची निवड करुन Question Tag बनवण्यासाठी उपयोग करतात.

A. Auxiliary Verb सहाय्यकारी क्रियापद 

B. Personal Pronoun पुरुषवाचक सर्वनाम 

Example :

विधानार्थी वाक्य : Anil gives a pen. 

Question Tag : Anil gives a pen,  doesn't he?

 

विधानार्थी वाक्याला Question Tag जोडण्याच्या Steps :

Step 1. प्रथम दिलेले विधानार्थी वाक्याला Question Tag. जोडायची आहे ते वाक्य जसेच्या तसे लिहावे. 

Step 2 नंतर वाक्य लिहिल्यानंतर स्वल्पविराम द्यावा.

Step 3 नंतर सहाय्यकारी क्रियापदाची निवड करुन लिहावी.

Step 4 नंतर वाक्यातील कर्त्यानुसार पुरुषवाचक सर्वनामाचा करावा.

Step 5. शेवटी प्रश्न चिन्ह द्यावे.   ?

A. प्रथम Auxiliary verb सहाय्यकारी क्रियापदाची निवड:

दिलेल्या वाक्यात जर सहाय्यकारी क्रियापद असेल तर त्याच सहाय्यकारी क्रियापदे वापर मध्ये करावा. 

दिलेल्या वाक्यात जर सहाय्यकारी क्रियापद नसेल तर त्याच वाक्यातील मुख्य क्रियापदाच्या काळावरुन सहाय्यकारी क्रियापदाची निवड करावी वापर मध्ये करावा. 

दिलेल्या वाक्यातील Verb क्रियापदाचा संबंध Question Tag मधील Auxiliary verb सहाय्यकारी क्रियापदा सोबत असतो. 

दिलेल्या वाक्यातील क्रियापदाची माहिती मिळवून, त्या माहिती प्रमाणे auxiliary Verb सहाय्यकारी क्रियापद निवडावे. 

दिलेल्या वाक्यात दोन प्रकारची क्रियापदे असू शकतात 

1. Action Verb मुख्य क्रियापद

2. Auxiliary Verb सहाय्यकारी क्रियापद 

प्रथम आपण Action Verb मुख्य क्रियापदची माहिती मिळवू आणि Question Tag साठी Auxiliary Verb सहाय्यकारी क्रियापदाची निवड करु:

Action Verb मुख्य क्रियापदावरुन कोणती माहिती मिळते तर? 

Action Verb मुख्य क्रियापदावरुन वाक्य Affirmative होकारार्थी असल्याचे समजते. वाक्य affirmative होकारार्थी असेल तर Question Tag Negative नकारार्थी करावा. 

Action Verb मुख्य क्रियापदाचा Tense काळ Simple Present Tense आणि Simple Past Tense असल्याचे समजते.

Simple Present Tense मध्ये Action Verb मुख्य क्रियापदाला s किंवा es प्रत्यय असेल आणि वाक्य Affirmative होकारार्थी असेल तर doesn't हे auxiliary verb सहाय्यकारी क्रियापद वापरावे 

1. Anil gives a pen.

Anil gives a pen, doesn't he? 

2. Akshay swims in river.

Akshay swims in river, doesn't he? 

Action Verb मुख्य क्रियापदाचा Tense काळ Simple Present Tense आणि Action Verb मुख्य क्रियापदाला s किंवा es प्रत्यय नसेल आणि वाक्य Affirmative होकारार्थी असेल तर don't हे auxiliary verb सहाय्यकारी क्रियापद वापरावे 

1. I swim in river.

I swim in river, don't I? 

2. They run very fast.

They run very fast, don't they? 

Action Verb मुख्य क्रियापदाचा Tense काळ Simple Past Tense असेल आणि वाक्य Affirmative होकारार्थी असेल तर didn't हे auxiliary verb सहाय्यकारी क्रियापद वापरावे.

1. Rahul wrote a letter 

Rahul wrote a letter, didn't he?

2. Akshay swam in river.

Akshay swam in river, didn't he? 

3. She ran very fast.

She ran very fast, didn't  she?

2. आता आपण Auxiliary Verb सहाय्यकारी क्रियापदची माहिती मिळवू आणि Question Tag च्या Auxiliary Verb सहाय्यकारी क्रियापदची निवड करु:

Auxiliry Verb सहाय्यकारी क्रियापदावरुन कोणती माहिती मिळते?

दिलेल्या वाक्यातील Auxiliry Verb सहाय्यकारी क्रियापदावरुन वाक्यात Auxiliry Verb सहाय्यकारी क्रियापद काय आहे, Tense काळ समजतो आणि दिलेले वाक्य Affirmative होकारार्थी  व Negative नकारार्थी असल्याचे समजते.

दिलेल्या वाक्यात खालील पैकी Auxiliry Verb सहाय्यकारी क्रियापदांचा वापर केलेला असतो.

Preset Tense : Am, is, are, have, has, do, does, can, may, must.

Past Tense : was, were, had, did, should, would, could, might, must.

Future Tense : will, shall.

जर दिलेल्या वाक्यात वरील पैकी Auxiliry Verb सहाय्यकारी क्रियापदाचा वापर केलेला असेल तर त्याच Auxiliry Verb सहाय्यकारी क्रियापदाचा वापर Question Tag मध्ये Auxiliry Verb सहाय्यकारी क्रियापद म्हणून करावा.

जर दिलेल्या वाक्यात Auxiliry Verb सोबत नकारात्मक शब्द not चा वापर केला नसेल तर ते दिलेले वाक्य Affirmative आहे असे समजते. 

जर दिलेले वाक्य Affirmative होकारार्थी असल्यास तर Question Tag Negative नकारार्थी करावा.

नकारार्थी Negative Question Tag बनवताना Auxiliry Verb चे संक्षिप्त रूप लिहावे.

(aren't, isn't, wasn't, weren't, haven't, hasn't, hadn't, shan't, won't, can't, couldn't, wouldn't, shouldn't, mayn't, mustn't)

1. Akshay can swim in river.

      Akshay can swim in river, can't he?

2. She will run very fast.

     She will run very fast, won't she?

 3. You must go to school.

     You must go to school, mustn't you?

4. They would drink water.

    They would drink water, wouldn't they?

जर दिलेले वाक्यात Auxiliry Verb सहाय्यकारी क्रियापदा सोबत नकारात्मक शब्द not चा वापर केलेला असेल तर ते दिलेले वाक्य Negative नकारार्थी आहे असे समजते. 

जर दिलेले वाक्य Negative नकारार्थी असेल तर Question Tag Affirmative होकारार्थी करावा.

1. You do not go to school.

You do not go to school, do you?

2. Disha does not go to school.

Disha does not go to school, does she?

3. You did not go to school.

You did not go to school, did you?

4. They did not drink water.

They did not drink water, did hey?

5. Sahil does not sing song.

 Sahil does not sing song, does he?

B.  Auxiliary Verb चा वापर केल्यानंतर आता आपण Question Tag साठी Personal Pronounce पुरुष वाचक सर्वनामाची निवड करु:

दिलेल्या वाक्यातील Subject कर्त्याचा Question Tag मधील Personal Pronoun पुरुष वाचक सर्वनामा सोबत संबंध असतो.

दिलेल्या वाक्यातील Subject कर्ता दोन प्रकारात असू शकतो. 

1. Noun नाम.

2. Pronoun सर्वनाम.

दिलेल्या वाक्यातील Subject कर्ता Noun नाम किंवा Pronoun सर्वनाम काहीही असला तरी Question Tag साठी Personal Pronoun पुरुषवाचक सर्वनामाचाच वापर करावा. 

(I, we, you, you, he, she, it, they)

1. प्रथम आपण दिलेल्या वाक्यातील Subject कर्ता Noun नाम असेल तर Question Tag साठी Personal Pronoun पुरुष वाचक सर्वनामाची निवड करु:

जर दिलेल्या वाक्यातील Subject कर्ता Noun नाम असेल तर ते Third Person तृतीय पुरूषी एकवचनी किंवा अनेकवचनी असू शकते. 

दिलेल्या वाक्यातील Subject कर्ता Third Person तृतीय पुरूषी एकवचनी Noun नाम असेल तर त्यावरून एकवचनी Third Person Personal Pronoun तृतीय पुरूषी सर्वनाम (he, she, it) चा वापर Question Tag मध्ये करावा.

1. Anil gives a pen.

Anil gives a pen, doesn't he? 

2. Sahil does not sing song.

Sahil does not sing song, does he?

3. Disha does not go to school.

Disha does not go to school, does she?

4. Akshay can swim in river.

Akshay can swim in river, can't he?

5. Rahul wrote a letter 

Rahul wrote a letter, didn't he?

दिलेल्या वाक्यातील Subject कर्ता Third Person तृतीय पुरूषी अनेकवचन Noun नाम असेल तर त्यावरून अनेकवचनी Third Person Personal Pronoun तृतीय पुरूषी सर्वनाम (they) चा वापर Question Tag मध्ये करावा

1. Boys give a pen.

Boys give a pen, don't they? 

2. Students  do not sing song.

Students do not sing song, do they?

3. Children do not go to school.

Children  do not go to school, do they?

4. People can swim in river.

People can swim in river, can't they?

दिलेल्या वाक्यातील Subject कर्ता Personal Pronoun पुरुषवाचक सर्वनाम असेल तर त्याच Personal Pronoun पुरुषवाचक सर्वनामाचा (I, we, you, you, he, she, it, they) वापर Question Tag मध्ये करावा

1. You do not go to school.

You do not go to school, do you?

2. They do not drink water.

They do not drink water, do they?

3. He does not drink water.

He does not drink water, does he?

4. You did not go to school.

You did not go to school, did you?

5. They did not drink water.

They did not drink water, did hey?

6. She will run very fast.

She will run very fast, won't she?

 7. You must go to school.

You must go to school, mustn't you?

8. They would drink water.

They would drink water, wouldn't they?

Imperative Sentences आज्ञार्थी वाक्याच्या रचनेत Question Tag will you?  किंवा won't you?  असा करतात.

1. Give me a pen.

Give me a pen, won't you?

2. Run very fast.

Run very fast, won't you?

3. Take this book.

Take this book, won't you?

4. Drink water.

Drink water, won't you?

5. Go to school.

Go to school, won't you?

6. Swim in river.

Swim in river, won't you?

7. Sing song.

Sing song, won't you?

Let ने  सुरू होणाऱ्या वाक्याच्या रचनेत Question Tag shall we? असा करावा.

1. Let give me a pen.

Let give me a pen, shall we?

2. Let run very fast.

Let run very fast, shall we?

3. Let take this book.

Let take this book, shall we?

4. Let drink water.

Let drink water, shall we?

5. Let go to school.

Let go to school, shall we?

6. Let swim in river.

Let swim in river, shall we?

7. Let sing song.

Let sing song, shall we?

I am ने सुरू होणार्‍या वाक्याच्या रचनेत Question Tag aren't I? असा करावा.

1. I am winner.

I am winner, aren't l? 

2. I am flying. 

I am flying, aren't I?

3. I am boy. 

I am boy, aren't I? 

4. I am Farmer.

I am Farmer, aren't I?

5. I am teacher.

I am teacher, aren't I?

6. I am student.

I am student, aren't I?

7. I am singer. 

I am singer, aren't I?

8. I am player.

I am player, aren't I?

I am not ने सुरू होणार्‍या वाक्याच्या रचनेत Question Tag am I?.

1. I am not ready to help you

I am not ready to help you, am I? 

2. I am not winner.

I am not winner, am l? 

3. I am not flying. 

I am not flying, am I?

4. I am not boy. 

I am not boy, am I? 

5. I am not Farmer.

I am not Farmer, am I?

6. I am not teacher.

I am not teacher, am I?

7. I am not student.

I am not student, am I?

8. I am not singer. 

I am not singer, am I?

9. I am not player.

I am not player, am I?

That ने सुरू होणार्‍या वाक्याच्या रचनेत Question Tag मध्ये पुरुषवाचक सर्वनामा ऐवजी that  चाच वापर करावा.

1. That's mighty pretty ring.

That's mighty pretty ring, isn't that? 

2. That was big animal.

That was big animal, wasn't that? 

3. That is nice place.

That is nice place, isn't that? 

There ने सुरू होणार्‍या वाक्याच्या रचनेत Question Tag मध्ये पुरुषवाचक सर्वनामा ऐवजी there चाच वापर करावा.

1. There are many other great teachers in the world. 

There are many other great teachers in the world, aren't there? 

Everyone, Everybody ने सुरू होणार्या वाक्याच्या रचनेत Question Tag करताना पुरुषवाचक सर्वनाम they चा वापर करावा.

1. Everyone give me a pen.

Everyone give me a pen, don't they?

2. Everyone ran very fast.

Everyone ran very fast, didn't they?

3. Everybody did not take this book.

Everybody did not take this book, did they?

Antonym Words - विरुध्दार्थी शब्द

 Antonyms विरुध्दार्थी शब्द 

1. Broad - रुंद      ×    Narrow - अरुद

2.  Close - बंद।    ×   Open - उघडा

3. Dirty - घाणेरडा  ×  Clean - स्वच्छ 

4. Fast - जलद     ×  Slow - सवकाश

5. Hot - गरम       ×  Cold - थंड

6. Begin - आरंभ ×  Finish, end - शेवट

7. Tall - उंच          ×  Short - खूजा

8. Above - वर     ×  Below - खाली 

9. Accept - स्वीकार  ×  Reject - नकार

10. Acquire - मिळवणे ×  Lose - गमावणे

11. Ancient - प्राचीन × Modern - आधुनिक

12. Agree - सहमत  × Differ - असहमत

13. Alive - जिवंत  ×  Dead - मेलेला 

14.Admire -प्रशंसा × Despise - तिरस्कार

15. Ability - योग्यता × Inability - अयोग्यता

16. Active - कृतीशील  × Dull - मंद

17. Against - विरुध्द  ×  For - सोबत

18. Always - नेहमी  ×  Never - कधीच नाही 

19. Answer - उत्तर  × Question - प्रश्न 

20.Arrival-आगमन × Departure - निर्गमन 

21. Assemble - एकत्र जोडणे × Desperse विभाजन करणे

22. Attack - हल्ला  ×  Defend - बचाव

23. Barren - नापीक  × Fertile - सुपीक

24. Big - मोठा        × Small - लहान 

25. Blunt - बोथट    ×  Sharp - धारदार

26. Bright - चमकदार  × Dim - नास्तेज

27. Broad - रुंद         ×   Narrow - अरुंद

28. Beautiful - सुंदर  ×  Ugly - कुरुप

29. Begin - सुरूवात   ×   Finish - अंत

30. Bold - धाडसी  ×  Timid - भित्रा

31. Civilised - सुसंस्कृत × barnaric - रानटी

32. Care - काळजी  ×  Neglect - दुर्लक्ष

33. Clean - स्वच्छ  ×  Dirty - घाणेरडा

34.Confess -कबूल करणे × Deny - नकारणे

35. Cool - थंड  ×  Warm - गरम

36. Cruel - क्रूर   ×   Kind - प्रेमळ 

37. Come - ये   ×  Go - जा

38. Condemn - निषेध ×  Praise - स्तूती

39. Deep - खोल  ×   Shallow - उथळ

40. Different - भिन्न ×  Same - सारखा

41. Difficult - कठीण ×  Easy - सोपे

42. Direct - प्रत्यक्ष  ×   Indirect - अप्रत्यक्ष 

43. Down - खाली  × Up - वर

44. Dry - सुखे  ×   Wet - वोले

45. Domestic - पाळीव   ×  Wild - जंगली

46. Danger - धोका  ×   Safety - सुरक्षित

47. Dark - अंधार   ×   Bright - शुभ्र 

48. Death - मृत्यू   × Birth - जन्म

49. Debit - खर्च  ×  Credit - जमा

50. Early - लवकर  ×  Late - उशीरा 

51. Empty - रिकामा  ×  Full - भरलेला

52.Enjoy-सुख भोगणे × Suffer-दुःख भोगणे 

53. Earn - कमवणे ×   Spend -खर्च 

54. Enemy - शत्रू   ×   Friend - मित्र

55. Final - अंतिम   ×   Intial - प्रारंभ

56. First - पहिला × Last - शूवटचा

57.Foolish - मूर्ख × Wise, Clever - शहाणा

58. Forward - पुढील  ×  Backward - मागे

59. Frequent - वारंवार  ×  Rare - क्वचितच 

60. Full - भरलेला ×  Empty - रिकामा 

61.Freedom - स्वातंत्र्य × Slavery - पारतंत्र्य 

62. False - खोटा  ×  True - खरा

63. Fat - लठ्ठ  ×   Thin - बारीक

64. Fine - उच्च × Coarse - निचतम

65. Fresh - ताजा × Stale - शिळा

66. Fear - भीती ×  Courage - धाडस

67. Gain - मिळवणे  × Lose - हरवणे

68. Glad - आनंदी ×  Sad, gloomy - दुखी

69. Good - चांगला ×  Bad - वाईट

70. Great - महान ×  Small - क्षुद्र

71. Guilty - दोषी  ×  Innocent - निर्दोष 

72.Guide - मार्गदर्शन करणे × Misguide - चुकीचा मार्ग दाखवणे

73. Handsome - देखणा  ×  Ugly - विद्रुप

74. Humble - नम्र ×  Proud - गर्विष्ठ

75.Honour-सन्मान × Dishonour-अवहेलना 

76. Hard - कठीण  ×  Soft - मऊ

78. Harsh - कठोर  × Mild - सौम्य

79. Hight - उच्च ×    Low - कमी

80. Host - यजमान  ×  Guest - पाहून 

81. Hit - उष्ण ×  Cold - थंड

82. Happy - सुखी × Unhappy - दुःखी 

83. Import - आयात  × Export - निर्यात 

84. Interior - आतील  ×  Exterior - बाहेरील

85. Include - समाविष्ट ×  Exclude - वेगळा

86. Joy - आनंद × Sorrow - दु:ख

87. Junior - कनिष्ठ ×  Senior - जेष्ठ

88. Lie - खोटे × Truth - खरे

89. Little - थोडे  × Much - पुष्कळ 

90. Large - मोठा  × Small - लहान.

91. Lazy - आळशी × Busy - व्यस्त

92. Liquid - द्रव  × Solid - घण

93. Live - जीवंत  ×  Die - मेलेला

94. Major - मुख्य  ×  Minor - किरकोळ 

95. Majority - बहुमत × Minority - अल्पमत

96. Male - नर  ×  Female - मादी

97. More - अधिक ×  Less - कमी

98. New - नवीन  ×  Old -!जूना

99. Now - आता ×  Then - नंतर

100.Natural -नैसर्गिक × Artificial -कृत्रिम

101.Noise - आवाज ×  Silence - शांतता

102. Offence - पाप ×  Defence - संरक्षण.

103. Oral - तोंडी ×  Written - लेखी

104.Optimist-आशावादी × Pessimist-निराशावादी 

105. Poor - गरीब ×  Rich - श्रीमंत

107. Profit - नफा ×  Loss - तोटा

108. Pride - गर्व  × Humility - विनम्रता 

109.Permanent-कायमचा  × Temporary-तात्पूरता

110.Present-उपस्थित×Absent-अनुपस्थित 

111. Quick - जलद × Slow - सावकाश

112. Receive - स्विकारणे × Give - देणे

113.Reject-नकार देणे × Accept-स्वीकार करणे

114.Rough-खडबडीत × Smooth-गुळगुळीत 

115. Rich - श्रीमंत × Poor - गरिब

116. Remember - आठवणे × Forget - विसरणे.

117. Ripe - पिकलेला × Raw - कच्चा

118. Sharp - तीक्ष्ण × Dull - बोथट मंद

119. Serious - गंभीर × Frivolous - शुल्लक

120. Short - अखूड × Long - लांब

121. Silent - शांत × Noisy - गोंगाट 

122. Sink - बूडणे ×  Float - तरंगणे

123. Small - लहान  × Big - मोठे

124. Strong - सशक्त  × Weak - अशक्त

125. Success - यश  ×  Failure - अपयश

126. Superior - वरिष्ठ ×  Inferior - कनिष्ठ 

127. Take - घेणे ×  Give - देणे

128. Thick - जाड  ×  T hin - पातळ

129. True - खरे  × False - खोटे 

130. Tragedy - शोकांतिका × Comedy -सुखांतिका

131. Universal - सार्वजनिक ×  Particular - विशिष्ट 

132. Victory - विजय ×  Defeat - पराजय

133. Virtue - सद्गूण ×  Vice - दुर्गूण

134. Wild - जंगली × Domestic - पाळीव

135. Wisdom - शहाणपणा  × Folly - मूर्खपणा

136. Weak - अशक्त  × Strong - मजबूत 

137.  Whole - पूर्ण × Part - हिस्सा भाग

138.  Wicked - दुष्ट ×  Noble, gentle - उदार 

139. Young - लहान, तरुन  × Old, aged - मोठा वृध्द

Imperative Sentences or Commands आज्ञार्थी वाक्ये.

Imperative Sentences or Commands -आज्ञार्थी वाक्ये.

1. Imperative Sentences या प्रकारच्या वाक्याची सुरुवात Action Verb - मुख्य क्रियापदाने होते.

2. Imperative Sentences अज्ञार्थी वाक्याचा काळ :

क्रिया भविष्यासाठी करायला सांगितलेली असते आणि वाक्य वर्तमान काळात बोलले जात असते म्हणजे क्रियापदाचे वर्तमान काळातील रूप असते, वाक्याचा काळ वर्तमानकाळ असतो.  

3. Imperative Sentences अज्ञार्थी वाक्याचा कर्ता:

आज्ञार्थी वाक्यांत समोरच्या व्यक्तीला किंवा व्यक्तींना क्रिया करायला सांगितलेली असते. आज्ञार्थी या वाक्यात कर्ता नसतो, परंतु तो अव्यक्त स्वरूपात असतो. तो कर्ता एकवचनी (you - तू) किंवा अनेकवचनी (you - तुम्ही) असू शकतो. ज्याला क्रिया करण्यास सांगितली जाते त्या क्रिया करणाऱ्याचा उल्लेख Imperative Sentences - आज्ञार्थी वाक्यांत नसतो.

5. आज्ञार्थी वाक्ये होकारार्थी किंवा नकारार्थी अशी दोन्ही प्रकारे बनवता येतात.

6. Imperative Sentences प्रकारची नकारार्थी वाक्ये Don't (Do not) या शब्दांनी सुरू होतात.

7. वाक्यांचा संदर्भ : 

Imperative Sentences - अज्ञार्थी वाक्यांतून वेगवेगळे संदर्भाचे आशय व्यक्त करता येतात.

   *  Command : आज्ञा, हुकूम

   *  Request : विनंती, याचना, प्रार्थना 

   *  Advice : सल्ला, उपदेश

   *  Announce : घोषणा

   *  Notice : सूचना

8. Imperative Sentences वाक्यांत आवश्यकता असेल तर object कर्म असते किंवा आवश्यकता नसेल तर कर्म  नसते.

9. Imperative Sentences वाक्यांत आवश्यकता असेल तर time वेळ, काळ सांगणारे शब्द असू शकतात.

उदाहणार्थ : महिने, morning, night, evening, tomorrow, yesterday घड्याळातील वेळ.

10. Imperative Sentences वाक्यांत आवश्यकता असेल तर Place ठिकाण, जागा दाखवणारे शब्द असू शकतात.

11. Imperative Sentences वाक्यांच्या शेवटी पूर्णविराम लिहावा. 

Examples:

Imperative Sentences वाक्यांचे संदर्भ: 

 Command / Advice / Announce

1. Sit properly. 

2. Keep quit.

3. Go slowly.

4. Go in hospital.

5. Wash your hands before meals.

6. Keep left. 

7. Use your own.

8. Avoid cold water. 

10. Be aware from dog. 

11. Take your book. 

12. Keep in bag. 

13. Walk fast.

14. Come on time. 

15. Give some money.

16. Sit on your seat.

17. Tomorrow, wake up early in morning.

18. Drink more water for good health.

19. Bring some milk. 

20. Help me some money.

21. Find proper way.

22. Write by your own pen. 

23. Look at board. 

24. Put on table.

25. Speak softly.

Request विनंती / याचना

1. Please, come.

2. Please, go.

3. Tomorrow, please wake up early in morning.

4. Please, bring some milk. 

5. Please, help me some money.

6. Please, find proper way. 

7. Please, write in your own. 

8. Please, look at board. 

9. Please, put on table.

Negative Sentences नकारार्थी आज्ञा

1. Don't go. 

2. Don't come. 

3. Don't give. 

4. Don't sit. 

5. Don't wake up. 

6. Don't drink.

7. Don't bring some milk. 

8. Don't help me some money.

9. Don't find proper way. 

10. Don't write in your own.

11. Don't look at board.

12. Don't put on table.