PASSIVE VOICE - Imperative Sentence

Imperative Sentence आज्ञार्थी वाक्याचे Passive Voice तयार करणे.

Imperative Sentence आज्ञार्थी वाक्य :

Active Voice आज्ञार्थी वाक्याची रचना :

Verb+ object + वाक्यातील इतर शब्द.

Give me pen. 

Imperative Sentence आज्ञार्थी वाक्य नेहमी वर्तमानकाळत असते.

Imperative Sentence आज्ञार्थी वाक्याची सुरुवात क्रियापदाने होते

Imperative Sentence या वाक्यात कर्ता दिलेला नसतो तो कर्ता नेहमी you हाच गृहीत धरला जातो.

Imperative Sentence आज्ञार्थी वाक्य Passive Voice चा रचना :

Let + object + be + verb past participle + इतर शब्द.

Imperative Sentence आज्ञार्थी वाक्य Passive Voice च्या पायर्‍या Steps :

     Step 1 : आज्ञार्थी वाक्याचे Passive Voice वाक्याची सुरुवात Let ने करावी

    Step 2 : Let नंतर वाक्यातील object कर्म लिहावे

    Step 3 : object कर्म लिहील्या नंतर be हे क्रियापद लिहावे

   Step 4 : be हे क्रियापद लिहील्या नंतर मुख्य क्रियापदाचे past participle लिहावे

    Step 5 : मुख्य क्रियापदाचे past participle लिहील्या नंतर वाक्यातील इतर शब्द लिहावे.

Drink water everyday. या वाक्याचे passive voice करुया. 

Step 1 :

             Drink water everyday. या Active Voice आज्ञार्थी वाक्याच्या Passive Voice वाक्याची सुरुवात Let ने केली.

Active Voice : Drink water everyday.

Passive Voice : Let 

Step 2 :

            Let ने वाक्याची सुरुवात केल्या नंतर Drink water everyday. या वाक्यातील object कर्म water हे लिहिले.

Active Voice : Drink water everyday.

Passive Voice : Let water

Step 3 :

            Water हे object कर्म लिहील्या नंतर be हे क्रियापद लिहीले. 

Active Voice : Drink water everyday.

Passive Voice : Let water be 

Step 4 : 

            be हे क्रियापद लिहील्या नंतर Drink water everyday. या वाक्यातील drink या मुख्य क्रियापदाचे past participle drunk लिहोले. 

Active Voice : Drink water everyday.

Passive Voice : Let water be drunk 

Step 5 : 

            Drunk हे मुख्य क्रियापदाचे past participle लिहील्या नंतर Drink water everyday. या वाक्यातील इतर शब्द everyday लिहीला.

Active Voice : Drink water everyday.

Passive Voice : Let water be drunk everyday.

Examples : 

1. Drink water everyday.

    Let water be drunk everyday. 

2. Bring milk in morning.

    Let milk be brought in morning.

3. Buy vegitables from market.

    Let vegetables be bought from market.

4. Sell fruits today.

    Let fruits be sold today. 

5. Make tea for me.

    Let tea be made for me. 

6. Teach history to students in class. 

    Let history be tought to students in class.  

7. Pay money properly.

    Let money be paid properly.

प्राचीन भारतीय इतिहास : वैदिक संस्कृती

                वैदिक संस्कृती 

१. वैदिक वाङ्मय, 

२. कुटुंबव्यवस्था व जीवन

३. व्यवसाय, आर्थिक आणि सामाजिक जीवन,

४. धर्मकल्पना, 

५. शासनव्यवस्था

१ वैदिक वाङ्मय

     ''वेद' वाङ्मयावर आधारलेली संस्कृती म्हणजे वैदिक संस्कृती होय.

      वैदिक वाङ्मयाची भाषा संस्कृत होती. 

     ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद असे चार वेद आहेत.

     वेदांच्या ग्रंथांना 'संहिता' असे म्हणतात.

    'वेद' ही संज्ञा तयार झाली. तिचा अर्थ 'ज्ञान' असा वेदांना 'श्रुति' असेही म्हणतात.

१. ऋग्वेद संहिता : 

       ऋग्वेद हा मूळ वेद मानला जातो.

       ऋचांनी बनलेला वेद म्हणजे 'ऋग्वेद' होय. 

       'ऋचा' म्हणजे स्तुती करण्यासाठी रचलेले पदय.

       ऋग्वेद संहितेत विविध देवतांची स्तुती करणारी सूक्ते आहेत.

२. यजुर्वेद संहिता : 

          यजुर्वेद संहितेमध्ये यज्ञात म्हटल्या जाणार्‍या पद्यात असलेल्या मंत्रांचे गद्यात स्पष्टीकरण व मंत्रांचे पठण केव्हा आणि कसे करावे याचे मार्गदर्शन कले आहे.

३. सामवेद संहिता : 

          यज्ञविधींच्या वेळी मंत्रगायन तालासुरांत कसे करावे हे सांगितले आहे. भारतीय संगीताच्या पाया सामवेदात आहे.

४. अथर्ववेद संहिता : 

           अथर्व ऋषींच्या नावा वरून अथर्ववेदाच्या संहितेला  नाव देण्यात आले आहे. यामध्ये खालील गोष्टींचेही मार्गदर्शन केलेले आहे.

        दैनंदिन जीवनातील अनेक महत्त्वाच्या गोष्टी, 

       आयुष्यातील संकटांवर, दुखण्यांवर उपाय, 

       अनेक औषधी वनस्पतींची माहिती, 

        राजाने राज्य कसे करावे, 

संहितांच्या रचनेनंतर ब्राह्मणग्रंथ, आरण्यके, उपनिषदे यांचाही समावेश वेदवाङ्मयात केला जातो.

ब्राह्मण ग्रंथ :

          यज्ञविधींमध्ये वेदांचा वापर कसा करावा, हे 'ब्राह्मणग्रंथ' सांगतात. प्रत्येक वेदाचे स्वतंत्र ब्राह्मणग्रंथ आहेत.

आरण्यके : 

           अरण्यात जाऊन, एकाग्र चित्ताने केलेले चिंतन 'आरण्यक' ग्रंथांमध्ये मांडलेले आहे. 

उपनिषदे : 

           'उपनिषद्' म्हणजे गुरूजवळ बसून मिळवलेले ज्ञान. 

जन्म-मृत्यूसारख्या घटनांबद्दल मनात असलेल्या अनेक गहन प्रश्नांवर उपनिषदांमध्ये चर्चा केलेली आहे.

'स्मृति' व 'पुराण' नावाचे वाङ्मय निर्माण झाले. 

'हिंदू' : 

वेद, स्मृती, पुराणे, स्थानिक लोकधारणा इत्यादींवर आधारलेला धार्मिक प्रवाह कालांतराने 'हिंदू' या नावाने ओळखला जाऊ लागला. 

२ कुटुंबव्यवस्था व जीवन

            वेदकाळात एकत्र कुटुंबपद्धती ही कुटुंबव्यवस्था पुरुषप्रधान होती.

            कुटुंबातील कर्ता पुरुष घराचा प्रमुख म्हणजे 'गृहपती' असे.  

            स्त्रियांचे कुटुंबातील आणि समाजातील स्थान दुय्यम होत गेले.

घरे :

       वेदकाळातील घरे मातीची किंवा कुडाची असत. घरासाठी 'गृह' किंवा 'शाला' हे शब्द वापरले जात.

आहार :

तृणधान्य : गहू, सातू, तांदूळ या  समावेश होता. 

         वैदिक वाङ्मयात ''यव' म्हणजे सातू (बार्ली), 'गोधूम' म्हणजे गहू, 'व्रीही' म्हणजे तांदूळ यांसारखे शब्द आढळतात.

         दूध, दही, लोणी, तूप, मध हे पदार्थ तसेच उडीद, मसूर आणि तीळ तसेच मांस या पदार्थांचाही आहारात समावेश.

वस्त्र :

       वेदकालीन लोक लोकरी आणि सुती व वापरत, 

      'विल्कले' म्हणजे झाडांच्या सालींपासून तयार केलेली वस्त्रे,

       प्राण्यांच्या कातड्यांचाही उपयोग वस्त्र. 

अलंकार :

         स्त्रिया आणि पुरुष फुलांच्या माळा, विविध प्रकारच्या मण्यांच्या माळा, सोन्याचे दागिने वापरत, "निष्क' नावाचा गळ्यातील दागिना विशेष लोकप्रिय.

मनोरंजनाची साधने:

           गायन, वादन, नृत्य, सोंगट्यांचा खेळ, स्थांच्या शर्यती आणि शिकार ही त्यांची मनोरंजनाची साधने होती. 

वाद्य : 

      वीणा, शततंतू, झांजा आणि शंख, डमरू आणि मृदंग ही त्यांची प्रमुख वाद्य. 

३. व्यवसाय

शेती :

वैदिक काळात शेती हा प्रमुख व्यवसाय होता. 

अनेक बैल जुंपन नांगरनी केली जाई. 

खत म्हणून शेणाचा उपयोग केला जात असे. 

पशुपालन :

       वैदिक काळात घोडा, गाय-बैल, कुत्रा या प्राण्यांना विशेष महत्त्व होते.

     गाय: गाईंचा उपयोग विनिमयासाठी केला जाई. त्यामुळे गाईंना विशेष किंमत होती.

      घोडा :  घोड्याला माणसाळवून रथाला जोडण्यात वेदकालीन लोक निष्णात होते, अत्यंत वेगाने पळणारा प्राणी.

      रथ : घोडा जोडलेले आऱ्यांच्या चाकांचे रथ खूप वेगवान होते. 

श्रेणी

       व्यावसायिक, कारागीर समाजव्यवस्थेचे महत्त्वाचे घटक 'श्रेणी' या नावाने ओळखले जाई त्यांचे स्वतंत्र संघ होते. 

श्रेष्ठी : श्रेणींच्या प्रमुखाला 'श्रेष्ठी म्हणत असत. 

वर्ण व्यवस्था : 

          समाजात ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य व शूद्र असे वर्ण होते. 

         वर्ण व्यवसायावरून ठरत. नंतरच्या काळात वर्ण जन्मावरून ठरू लागले. त्यामुळे जाती निर्माण झाल्या, 

चार आश्रम : 

       जन्मापासून मृत्यूपर्यंतच्या चार टप्प्यांना ब्रह्मचर्याश्रम, गृहस्थाश्रम, वानप्रस्थाश्रम, संन्यासाश्रम' चार आश्रम' असे म्हटलेले आहे. 

१. पहिला टप्पा 'ब्रह्मचर्याश्रम' :

        गुरूजवळ राहून विद्या प्राप्त करण्याचा हा काळ.

२. दुसरा टप्पा 'गृहस्थाश्रम' :

        पुरुषाने कुटुंब आणि समाज यांच्यासाठी कर्तव्ये पत्नीच्या साहाय्याने पार पाडावीत.

३. तिसरा टप्पा 'वानप्रस्थाश्रम' :

        घरादाराचा मोहाचा त्याग करून, मनुष्यवस्ती नसलेल्या ठिकाणी अत्यंत साधेपणाने जगावे.

४. चौथा टप्पा 'संन्यासाश्रम':

         मनुष्याने सर्व नात्यांचा त्याग करून मनुष्यजन्माचा अर्थ समजावून घेण्यासाठी जगावे, फार काळ एके ठिकाणी राहू नये.

४. धर्मकल्पना :

          सुर्य, वारा, पाऊस, वीज, वादळे, नदया यांसारख्या निसर्गातील शक्तींना देवतारूप दिलेले.

हवी : देवतांना प्रसन्न ठेवण्यासाठी अग्नीमध्ये विविध पदार्थ अर्पण करणे म्हणजे 'हवी'.

यज्ञ : अग्नीमध्ये 'हवी' अर्पण करण्याचा विधी म्हणजे यज्ञ.

सुरुवातीला यज्ञविधींचे स्वरूप साधे रुप बदलून पुढे त्यांचे नियम अधिकाधिक कठीण झाले त्यामुळे कठीण यज्ञविधी पार पाडणाऱ्या पुरोहितांचे महत्त्व वाढले.

५. शासनव्यवस्था :

ग्रामणी : प्रत्येक ग्रामवसाहतीचा प्रमुख म्हणजे 'ग्रामीण'.

 विश् : ग्रमावसाहतींचा समूह म्हणजे 'विश्'.

विश्पति : विश् च्या प्रमुखाला 'विश्पति' असे म्हणत. 

जन : अनेक 'विशु' मिळून 'जन' तयार होत असे.

जनपद :

       'जन' जेव्हा एखादया विशिष्ट प्रदेशात स्थिरावले, तेव्हा त्या प्रदेशाला ‘जनपद' म्हटले.

नृप' किंवा 'राजा' :

       'जन' च्या प्रमुखाला 'नृप' किंवा 'राजा' म्हटले जाई.

राजाची कर्तव्ये :

प्रजेचे रक्षण करणे, कर गोळा करण, उत्तम राज्यकारभार करणे . 

     राज्यकारभार उत्तम रीतीने चालवण्यास साहाय्य करण्यासाठी विशेष महत्त्वाचे अधिकारी होते आणि  'राजाला मार्गदर्शन करण्यासाठी चार संस्था होत्या. 

 विशेष महत्त्वाचे अधिकारी : 

     पुरोहित, सेनापती आणि भागदुघ

भागदुघ:

           करवसुली करण्यासाठी नेमलेल्या अधिकाऱ्याला 'भागदुघ' असे म्हणत.

 राजाला मार्गदर्शन करणार्या संस्था : 

        'सभा', 'समिती', 'विदथ' आणि 'जन'

        'सभा' आणि 'विदथ' या संस्थांच्या कामकाजात स्त्रियांचाही सहभाग असे.

 सभा :

         राज्यातील ज्येष्ठ व्यक्तींच्या मंडळास 'सभा' म्हणत

समिती :

          लोकांच्या सर्वसाधारण बैठकीस 'समिती' असे म्हणत. 

पृथ्वीवरील हवेचा दाब व वारे

 हवेचा दाब : 

         हवेच्या वजनामुळे निर्माण होणाऱ्या दाबाला हवेचा दाब म्हणतात. 

          हवेचा दाब हा मिलिबार या एककात मोजला जातो.

           हवेचा दाब मोजण्यासाठी हवादाबमापक हे उपकरण वापरले जाते.

           पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षण शक्तीमुळे वातावरणातील हवा पृथ्वीपृष्ठाकडे ओढली जाते, म्हणून समुद्रसपाटीजवळ हवेचा दाब जास्त असतो. 

           प्रत्येक व्यक्तीच्या डोक्यावर असलेल्या हवेच्या स्तंभाचे वजन १००० किग्रॅ असते. 

          जेथे तापमान जास्त असते, तेथे हवेचा दाब कमी असतो. 

          पृथ्वीच्या पृष्ठभागालगत हवेचा दाब जास्त असतो.

          प्रदेशाच्या उंचीनुसार हवेचा दाब कमी होतो.

          हवेचा दाब पृथ्वीपृष्ठावर सर्वत्र सारखा नसतो.

प्रदेशाची उंची व हवेचा दाब :

           हवेतील धूलिकण, बाष्प, जड वायू इत्यादी घटकांचे प्रमाण भूपृष्ठालगत जास्त असते. उंची वाढत जाते, तसे हे प्रमाण कमी होते. म्हणजेच भूपृष्ठापासून जसजसे उंच जावे तसतशी हवा विरळ होत जाते. परिणामी हवेचा दाब उंचीनुसार कमी होतो.

तापमान व हवेचा दाब:

            जास्त तापमानामुळे हवा गरम होते, प्रसरण पावते आणि हलकी होते. जमिनीलगतची अशी हवा आकाशाकडे वर जाते, त्यामुळे सदर प्रदेशातील हवेचा दाब कमी होतो.

         तापमानाच्या पट्ट्यांचा अक्षवृत्तीय विस्तार हा जास्त असतो, तर हवेच्या दाबांचे पट्टे कमी रुंदीचे असतात.

भूपृष्ठावरील हवेचे दाबपट्टे :

          विषुववृत्तापासून उत्तर ध्रुवाकडे आणि दक्षिण ध्रुवाकडे सूर्यापासून पृथ्वीला मिळणाऱ्या उष्णतेमुळे तापमानाचे वितरण असमान असते. त्यामुळे भूपृष्ठावरील हवेचे दाबपट्टे निर्माण होतात.

1.       विषुववृत्तीय कमी दाबाचा पट्टा : 

2.      मध्य अक्षवृत्तीय जास्त दाबाचे पट्टे :

3.       उपध्रुवीय कमी दाबाचे पट्टे :

4.       ध्रुवीय जास्त दाबाचे पट्टे : 

5.     हवा दाबपट्ट्यांचे आंदोलन (Oscillation of pressure belts) :

          1. विषुववृत्तीय कमी दाबाचा पट्टा : 

अक्षांश : ०° ते ५° उत्तर व ०° ते ५° दक्षिण

भौगोलिक कारण : 

         कर्कवृत्त ते मकरवृत्त या भागात सूर्याच्या लंबरूप पडणाऱ्या किरणांमुळे या प्रदेशातील हवा तापते, प्रसरण पावते आणि हलकी होऊन आकाशाकडे जाते. म्हणून या प्रदेशाच्या मध्यवर्ती भागात हवेचा कमी दाबाचा पट्टा निर्माण होतो.

            2. मध्य अक्षवृत्तीय जास्त दाबाचे पट्टे : 

अक्षांश : उत्तर गोलार्धात २५° ते ३५° आणि दक्षिण गोलार्धात २५° ते ३५° 

भौगोलिक कारण : 

          विषुववृत्तीय प्रदेशातून आकाशाकडे गेलेली अधिक उंचीवर गेल्यानंतर ध्रुवीय प्रदेशाकडे उत्तर व दक्षिण दिशेत वाहू लागते, ही उष्ण व हलकी अहते उंचावरील कमी तापमानामुळे ती थंड होऊन जड होते आणि उत्तर व दक्षिण गोलार्धांत २५° ते ३५° अक्षवृत्तांच्या दरम्यान जमिनीच्या दिशेने खाली येते. परिणामी, हवेच्या जास्त दाबाचे पट्टे निर्माण होतात.

           पृथ्वीवरील बहुतेक उष्ण वाळवंटे या प्रदेशात आढळतात.

             3. उपध्रुवीय कमी दाबाचे पट्टे :

अक्षांश : ५५° ते ६५° उत्तर व  ५५° ते ६५° दक्षिण

भौगोलिक कारण : 

          पृथ्वीचे ध्रुव वक्र असल्याने वाऱ्यांना बाहेर पडण्यास जास्त वाव मिळतो. पृथ्वीच्या ध्रुवाच्या कमी क्षेत्राने हवेचे पृष्ठभागावर कमी घर्षणामुळे तसेच परिवलन गतीमुळे हवा बाहेर फेकली जाऊन  ५५° ते ६५° अक्षवृत्तांच्या दरम्यान उत्तर व दक्षिण गोलार्धात कमी दाबाचा पट्टा निर्माण होतो.

             4. ध्रुवीय जास्त दाबाचे पट्टे : 

अक्षांश : ८०° ते ९०° उत्तर व ८०° ते ९०° दक्षिण

भौगोलिक कारण:

             दोन्ही ध्रुवीय प्रदेशांतील शून्य अंश सेल्सिअसपेक्षाही कमी तापमानामुळे येथील हवा थंड असते. परिणामी, ध्रुवीय प्रदेशात ८०° ते ९०° उत्तर व दक्षिण या अक्षवृत्तां दरम्यान हवेचे जास्त दाबाचे पट्टे निर्माण होतात. त्यांना 'ध्रुवीय जास्त दाबाचे पट्टे' असे म्हणतात.

              5. हवा दाबपट्ट्यांचे आंदोलन (Oscillation of pressure belts) :

अक्षांश : ५° ते ७° उत्तर  व ५° ते ७° दक्षिण 

भौगोलिक कारण:

           सूर्याच्या उत्तरायण व दक्षिणायन यांमुळे सूर्यप्रकाशाचा कालावधी आणि तीव्रता विषुववृत्तापासून उत्तर व दक्षिण गोलार्धांत दरम्यान बदलत जाते; त्यामुळे तापमानपट्टे व त्यांवर अवलंबून असलेल्या दाबपट्ट्यांच्या स्थानात बदल सर्वसाधारणपणे उत्तरायणात ५° ते ७° उत्तरेकडे किंवा दक्षिणायनात ५° ते ७° दक्षिणेकडे असा असतो. हे बदलच हवा दाबपट्ट्यांचे आंदोलन (Oscillation of pressure belts) म्हणून ओळखले जाते.

वारा:

      तापमानातील फरकामुळे हवेच्या दाबात बदल होऊन हवा जास्त हवेच्या दाबाकडून कमी हवेच्या दाबाकडे क्षितिजसमांतर दिशेत वाहू लागते, त्यास 'वारा' म्हणतात. 

वाऱ्याचा वेग किंवा गती : 

         हवेच्या दाबाच्या कमी व जास्त फरकातील तीव्रतेचा परिणाम वाऱ्याच्या गतीवर होतो.

         हवेच्या दाबातील फरक जेथे कमी असेल, तेथे वारे मंद गतीने वाहतात. 

         जागतिक पातळीत हवेच्या दाबातील फरक जेथे अधिक असेल, तेथे वारे वेगाने वाहतात, 

          वाऱ्याचा वेग किलोमीटर. प्रति तास किंवा नॉट्स या परिमाणात मोजला जातो,

          वारे ज्या दिशेकडून वाहत येतात, त्या दिशेच्या नावाने ते ओळखले जातात. 

वाऱ्यांचे प्रकार 

ग्रहीय वारे :

दोन्ही गोलार्धांत २५° ते ३५° अक्षवृत्तांच्या दरम्यान

           पृथ्वीवर जास्त दाबाच्या पट्ट्यांकडून कमी दाबाच्या पट्ट्यांकडे वर्षभर नियमितपणे पृथ्वीवर विस्तीर्ण क्षेत्रात वारे वाहतात. त्यामुळे त्यांना ग्रहीय वारे म्हणतात. 

उदा. : पूर्वीय वारे, पश्चिमी वारें, ध्रुवीय वारे. 

1. पूर्वीय वारे

          पृथ्वीच्या परिवलनामुळे हे दोन्ही वारे दिशा बदलतात.

           उत्तर गोलार्धात हे वारे ईशान्येकडून नैऋत्येकडे वाहतात, तर दक्षिण गोलार्धात हे वारे आग्नेयेकडून वायव्येकडे वाहतात. 

           पुढे हे दोन्ही वारे विषुववृत्ताजवळील शांत हवेच्या पट्ट्याजवळ येऊन मिळतात. या वाऱ्यांना पूर्वीय वारे असे म्हणतात.

       हे वारे दोन्ही गोलार्धात मध्य अक्षवृत्तीय जास्त दाबाच्या पट्ट्याकडून ६०° अक्षवृत्ताच्या जवळ असलेल्या हवेच्या कमी दाबाच्या पट्ट्याकडे वारे वाहतात.

2. पश्चिमी वारे 

           पृथ्वीच्या परिवलनामुळे वारे त्यांची मूळ दिशा बदलतात. दक्षिण गोलार्धात हे वारे वायव्येकडून आग्नेयेकडे, तर उत्तर गोलार्धात नैऋत्येकडून ईशान्येकडे वाहतात. या वाऱ्यांना पश्चिमी वारे असे म्हणतात.

3. ध्रुवीय वारे

           दोन्ही गोलार्धांत ध्रुवीय जास्त दाबाच्या पट्ट्याकडून उपध्रुवीय (५५° ते ६५°) कमी दाबाच्या पट्ट्याकडे जे वारे वाहतात, त्यांना ध्रुवीय वारे असे म्हणतात.

         हे वारे सर्वसाधारणपणे पूर्वेकडून पश्चिमेकडे या दिशेने वाहतात. 

       दक्षिण गोलार्धात वारे अतिशय वेगाने वाहतात :

दक्षिण गोलार्धात जलभाग जास्त आहे.

दक्षिण गोलार्धात भूपृष्ठाच्या उंच सखलपणाचा अडथळा नाही.

कोणत्याही प्रकारचे नियंत्रण नसल्यामुळे दक्षिण गोलार्धात वारे उत्तर गोलार्धापेक्षा जास्त वेगाने वाहतात.

दक्षिण गोलार्धात अतिशय वेगाने वाहणारे वारे :

1.  'गरजणारे चाळीस' (Roaring Forties)  :

2.  'खवळलेले पन्नास' (Furious Fifties) : 

3. 'किंचाळणारे साठ' (Screeching Sixties) :

1.  'गरजणारे चाळीस' (Roaring Forties)  :

४०° दक्षिण अक्षांशापलीकडे हे वारे अतिशय वेगाने वाहतात. या भागात या वाऱ्यांना 'गरजणारे चाळीस' (Roaring Forties) असे म्हणतात. 

2.  खवळलेले पन्नास' (Furious Fifties) :

५०° दक्षिण अक्षांशाच्या भागात हे वारे वादळाच्या वेगाने वाहत असतात. या भागात त्यांना 'खवळलेले पन्नास' (Furious Fifties) म्हणतात.

3. 'किंचाळणारे साठ' (Screeching Sixties) :

६०° दक्षिण अक्षांशाभोवती वारे वादळाच्या वेगाबरोबरच प्रचंड आवाजाने वाहतात. त्यांना 'किंचाळणारे साठ' (Screeching Sixties) म्हणतात.

          स्थानिक वारे :

         काही वारे कमी कालावधीत व विशिष्ट प्रदेशात निर्माण होतात आणि तुलनेने मर्यादित क्षेत्रात वाहतात, हे स्थानिक वारे असतात. 

          विषुववृत्तीय शांत पट्टा (Doldrums) :

       विषुववृत्ताच्या उत्तर व दक्षिणेस सुमारे ५०°  अक्षवृत्तापर्यंत वर्षातील बराच काळ हवा शांत असल्याने तेथे वारे वाहत नाहीत; म्हणून या पट्ट्याला विषुववृत्तीय शांत पट्टा (Doldrums) असे म्हणतात.

           अश्व अक्षांश (Horse Latitude) :

          कर्कवृत्त व मकरवृत्ताजवळच्या २५° ते ३५° उत्तर व दक्षिण अक्षवृत्तांदरम्यान जास्त दाबाचा पट्टा असतो. हा पट्टा शांत पट्टा आहे, याला अश्व अक्षांश (Horse Latitude) असे म्हणतात.

जमीन व सागरी भागातील हवेच्या दाबात फरक असतो:

        जमीन जास्त घनतेच्या पदार्थांनी बनलेली आहे. जमीन स्थिर व अपारदर्शक असते, त्यामुळे जमीन अधिक लवकर तापते, जमीनीवर उष्णतेचे वहन जलद गतीने व जास्त प्रमाणात 

        जमिनीच्यामानाने पाण्याची घनता कमी असते, पाणी अस्थिर व पारदर्शक असते, त्यामुळे पाणी लवकर तापत नाही. 

         परिणामी, जमीन व सागरी भागातील हवेच्या दाबात फरक असतो.

दिवसा समुद्रावरील हवेचा दाब जास्त असतो व समुद्रापेक्षा किनारी भागात हवेचा दाब कमी असतो : 

           दिवसा समुद्राच्या पाण्यापेक्षा किनारी भागातील जमीन लवकर व जास्त प्रमाणात तापते, तेथील हवाही जास्त तापते व हवेचा दाब कमी राहतो.

           समुद्राचे पाणी उशिरा तापते, त्यामुळे समुद्रावरील हवा कमी तापते व हवेचा दाब जास्त असतो. 

1. सागरी (खारे) वारे 

दिवसा समुद्राकडून जमिनीकडे वाहणारे वारे सागरी (खारे) वारे होत. 

2. भूमीय (मतलई) वारे 

रात्री समुद्रापेक्षा जमीन लवकर थंड होते. तेथे हवेचा दाब जास्त असतो, तेव्हा भूमीय (मतलई) वारे जमिनीवरून समुद्राकडे वाहतात.

वेगवेगळ्या प्रदेशांत विशिष्ट परिस्थितीत वाहणारे स्थानिक वाऱ्यांची नावे :

1. लू (Loo), 

2. सिमूम (Simoom), 

3. चिनूक (chinook) (which means snow eater), 

4. मिस्ट्रल (Mistral), 

5. बोरा (Bora), 

6. पांपेरो (Pampero), 

7. फॉन (Fohn)

1. लू (Loo) : 

उष्ण व कोरडे

        उत्तर भारतीय मैदानी प्रदेशात उन्हाळ्यात बहुधा दुपारी वाहतात.हे बारे थरच्या वाळवंटी प्रदेशाकडून येतात.

2. सिमूम (Simoom) :

उष्ण व कोरडे व विनाशकारी 

         सहारा आणि अरेबियन वाळवंटांतून अतिशय वेगाने वाहतात. हे वारे शक्तिशाली असल्याने विध्वंसक असतात.

3. चिनूक (chinook) (which means snow eater) :

उबदार आणि कोरडे

        उत्तर अमेरिकेतील रॉकी पर्वताच्या पूर्व उतारावरून खाली वाहतात, परिणामी तेथील बर्फ वितळते, त्यामुळे दन्यांमधील तापमानात वाढ होते.

4. मिस्ट्रल (Mistral) :

थंड आणि कोरडे

        स्पेन, फ्रान्स आणि भूमध्य सागराच्या किनाऱ्यालगतच्या प्रदेशात वाहतात. हे वारे आल्प्स पर्वतावरून येतात. या थंड वायांमुळे किनाऱ्यालगतच्या तापमानात घट होते.

5. बोरा (Bora) :

थंड आणि कोरडे

       आल्प्स पर्वताच्या उतारावरून इटली देशाच्या किनारी भागाकडे वाहतात.

6. पांपेरो (Pampero) :

थंड आणि कोरडे

      दक्षिण अमेरिकेतील पंपास गवताळ प्रदेशात वाहतात. 

7. फॉन (Fohn) :

उष्ण आणि कोरडे

      आल्प्स पर्वताच्या उत्तर भागात वाहतात.

        हंगामी वारे (मोसमी) :

           मोसमी वारे हे मोठ्या प्रमाणावरील खारे व मतलई वारेच असतात.

वाहण्याची दिशा:

      उन्हाळ्यात मोसमी वारे समुद्रावरून जमिनीकडे                   हिवाळ्यात जमिनीकडून समुद्राकडे वाहतात. 

 प्रदेश :  

     आग्नेय आशिया, पूर्व आफ्रिका, उत्तर ऑस्ट्रेलिया 

         मोसमी वारे व भारतीय उपखंड :

        मोसमी वाऱ्यांच्या प्रभावामुळे भारतीय उपखंडात उन्हाळा व हिवाळा, पावसाळा व मान्सून परतीचा काळ असे ऋतु होतात.

   1.  नैऋत्य मोसमी वारे :

        भारतीय उपखंडावर होणारी बहुतांश वृष्टी ही मोसमी वाऱ्यांच्या प्रभावाने होते.

 वाहण्याची दिशा :  

         विषुववृत्त ओलांडल्यावर नैऋत्य दिशेकडून भारतीय उपखंडाकडे

    महिने: जून ते सप्टेंबर या कालावधीत वाहतात.

 हे वारे बाष्पयुक्त असतात.

2.    'ईशान्य मोसमी वारे': 

महिने : सप्टेंबर ते डिसेंबरपर्यंत 

वाहण्याची दिशा : 

         भारतीय उपखंडाकडून विषुववृत्ताकडे वारे वाहू लागतात.

हे वारे कोरडे असतात.

1. आवर्त :

         एखादया ठिकाणी कमी हवेच्या दाबाकडे सभोवतालच्या प्रदेशातील जास्त हवेच्या दाबाकडून वेगाने वारे वाहतात. तेव्हा तेथे आवर्त वाऱ्यांची परिस्थिती निर्माण होते.

दिशा : 

        उत्तर गोलार्धात -  घड्याळाच्या काट्याच्या विरुद्ध दिशेत वाहतात.

       दक्षिण गोलार्धात - घड्याळाच्या काट्याच्या दिशेने वाहतात.

     परिणाम : आकाश ढगाळ असते, वारे वेगाने वाहतात, भरपूर पाऊस पडतो.

        हवेची स्थिती दर्शवणाच्या नकाशात आवर्ताचा केंद्रभाग हा 'L' (Low) या अक्षराने दाखवतात. 

       आवर्तांना 'चक्रीवादळ' असेही म्हणतात.

चक्रीवादळे :

 1. 'टायफून' : 

         पॅसिफिक महासागराच्या पश्चिम भागात, जपान, चीन, फिलिपाइन्स इत्यादी देशांच्या किनाऱ्यालगत निर्माण होणारी वादळे 'टायफून' नावाने ओळखली जातात.

     प्रदेश : पॅसिफिक महासागराच्या पश्चिम भागात, जपान, चीन, फिलिपाइन्स 

     महिने : जून ते ऑक्टोबर

     वेग : वेगवान

     परिणाम : वेगाने वाहणारे वारे आणि मुसळधार पाऊस यांमुळे ती विनाशकारी असतात.

2. हरिकेन्स

           कॅरेबियन समुद्रात निर्माण होणारी चक्रीवादळे म्हणजे 'हरिकेन्स' होय.

        प्रदेश  : कॅरेबियन समुद्रात

        वेग : ताशी कमीत कमी ६० किमी

        परिणाम : विनाशकारी 

2. प्रत्यावर्त :

           एखादया क्षेत्रात विशिष्ट वातावरणात केंद्रभागी हवेचा अधिक दाब असतो तेव्हा केंद्रभागाकडून वारे सभोवतालच्या प्रदेशाकडे चक्राकार दिशेत वाहतात

दिशा :

        उत्तर गोलार्धात - घड्याळाच्या काट्याच्या दिशेने वाहतात, 

         दक्षिण गोलार्धात - घड्याळाच्या काट्याच्या विरुद्ध दिशेने वाहतात.

     परिणाम : 

           निरभ्र आकाश, कमी वेगाने वाहणारे वारे आणि अतिशय उत्साहवर्धक हवामान असते. 

           हवेची स्थिती दर्शवणाऱ्या नकाशात प्रत्यावर्ताचा केंद्रभाग ‘H’ (High) या अक्षराने दाखवतात.

PASSIVE VOICE - Statement Sentences

Change The Voice - Statement Sentences 

English भाषेमध्ये दोन Voice - प्रयोग आहेत 

1. Active Voice 2. Passive Voice

Change the Voice साठी काही आवश्यक पूर्वतयारी करावी:

1. वाक्यांचे प्रकार व वाक्य रचना

2. वाक्यातील क्रियापदाचा काळ

3. वाक्यातील कर्ता, कर्म आणि क्रियापद या शब्दांची ओळख

4. क्रियापदाची तीन रुपे

5. नाम व सर्वनांमाच्या विभक्ती प्रथमा आणि द्वितीया 

6. To be या सहाय्यकारी क्रियापदाचा योग्य वापार

1. Active Voice 

       जेव्हा क्रिया करणारा कर्ता महत्त्वाचा असतो तेव्हा  Active Voice ची वाक्य रचना केली जाते. 

Active Voice वाक्याची रचना 

Subject-कर्ता + Verb-क्रियापद + Object-कर्म.

2. Passive Voice 

         जेव्हा क्रिया करणाऱ्या पेक्षा ज्यावर क्रिया घडते त्या कर्माला जास्त महत्त्व द्यायचे असते तेव्हा Passive Voice ची रचना वापरणे अधिक योग्य असते.

Passive Voice वाक्य बनविण्याच्या पायर्‍या Steps:

Step 1. Active Voice वाक्यातील Object कर्माने वाक्याची सुरुवात करून त्याचे रूपांतर Subject कर्त्यात करणे. 

Step 2. To be चे सहाय्यकारी क्रियापद वापरणे. 

Step 3. मुख्य क्रियापदाचे past participle रुप वापरणे.

Step 4. by हे preposition वापरणे.

Step 5. Active Voice वाक्यातील Subject कर्त्याचे  रुपांतर object कर्मात करणे.

वाक्य प्रकारानुसार Change the Voice  केले जाते

1. Statement Sentence - विधानार्थी वाक्य

2. Imperative Sentence - आज्ञार्थी वाक्य

3. Interrogative sentences - प्रश्नार्थक वाक्य

वाक्यातील काळानुसार Change the Voice  केले जाते

Active Voice वाक्यातील Verb क्रियापद पुढील पैकी काळात असू शकते त्याप्रमाणे Change the Voice बनवण्यासाठी या काळांची ओळख असणे आवश्यक आहे.

Present Tense

1. Simple Present Tense 

2. Present Continuous Tense 

3. Present Perfect Tense 

Past Tense

4. Simple Past Tense

5. Past Continuous Tense

6. Past Perfect Tense

Future Tense

7. Simple Future Tense

         

Modal Auxiliary क्रियापदाच्या सहाय्याने Change the Voice  केले जाते.

Negative Sentences चे  Change the Voice  केले जाते.

Without 'by' ने  Change the Voice  केले जाते.

Active Voice चे Passive Voice केले जाते तसेच Passive Voice चे Active Voice सुध्दा केले जाते. 

वाक्यातील कर्ता Subject,  क्रियापद Verb, आणि कर्म Object ओळखणे :

            1. Subject कर्ता ओळखणे

वाक्याला प्रश्न विचारला की, 'कोण क्रिया करतो'? असा प्रश्न विचारला असता जे उत्तर मिळते तो त्या वाक्यातील क्रिया करणारा कर्ता असतो

Anil gives a pen. 

वरील वाक्याला 'कोण पेन देतो?' Who does give pen?  असा प्रश्न विचारला असता तर 'Anil' हे उत्तर मिळते. म्हणजे वरील वाक्याचा Subject कर्ता Anil आहे. 

       Active Voice वाक्यातील कर्ता नेहमी प्रथमा विभक्तीत असतो.

        Active Voice वाक्यातील कर्ता नाम अथवा सर्वनाम असू शकते.

         Active Voice वाक्यातील कर्ता एकवचनी किंवा अनेकवचनी असू शकतो.

         Active Voice वाक्यातील कर्ता पुलिंगी अथवा स्त्रीलिंगी असू शकतो.

     2. Verb क्रियापद ओळखणे - सकर्मक क्रियापद

           Active Voice वाक्यातील Verb क्रियापद ज्या वाक्याचे Passive Voice करायचे आहे ते Verb क्रियापद सकर्मक असते. म्हणजे वाक्याचा अर्थ पूर्ण होण्यासाठी त्या क्रियापदाला कर्माची आवश्यकता असते. 

Anil gives.

Sahil drinks. 

Rahul makes.

                 वरील वाक्यांचा जर विचार केला तर आपल्याला कर्ता समजतो व क्रिया समजते पण लगेच वाक्यात काहीतरी कमी असल्याचे जाणवते, म्हणजे कर्ता व क्रिया यांच्या संबंधी अजून काहीतरी आहे पण ते या वाक्यात दिले नाही आणि ते शोधण्याची उत्सुकता निर्माण होते म्हणजे वाक्य पूर्ण नसून अपूर्ण आहे. म्हणजेच वाक्याच्या अर्थ पूर्ण होण्यासाठी कर्माची आवश्यकता आहे.

             3. Active Voice वाक्यातील Object कर्म ओळखणे.

             Active Voice वाक्याला 'What- काय' ने प्रश्न विचारला असता जे उत्तर मिळते ते त्या वाक्यातील 'Direct Object- प्रत्यक्ष कर्म' असते

Sahil sings song.

            वरील Active Voice वाक्याला 'साहिल काय गातो?' What does Sahil sing? असा प्रश्न विचारला असता तर 'song' हे उत्तर मिळते. म्हणजे वरील वाक्यातील song हे Direct Object प्रत्यक्ष कर्म आहे.

             Active Voice वाक्याला 'Whom -कोणाला' असा प्रश्न विचारला असता जे उत्तर मिळते ते त्या वाक्यातील 'Indirect Object-अप्रत्यक्ष' असते.

Anil calls Sunil.

वरील Active Voice वाक्याला 'अनिल कोणाला बोलावतो?' Whom does Anil call? असा प्रश्न विचारला असता तर 'Sunil' हे उत्तर मिळते. म्हणजे वरील वाक्यातील 'Sunil' हे indirect Object अप्रत्यक्ष कर्म आहे.

            Active Voice वाक्यात दोन कर्म सुध्दा असू शकतात. 

             Active Voice वाक्यातील कर्म नेहमी द्वितीया विभक्तीत असते.

             Active Voice वाक्यातील कर्म नाम अथवा सर्वनाम असू शकते.

              Active Voice वाक्यातील कर्म एकवचनी किंवा अनेकवचनी असू शकते.

             Active Voice वाक्यातील कर्म पुलिंगी अथवा स्त्रीलिंगी असू शकते.

वाक्यतील इतर शब्द.

             Active Voice वाक्यात ज्याप्रमाणे Subject, Verb आणि object हे असतात त्याप्रमाणे वेळ, काळ स्थळ दाखवणारे इतर शब्दांचा सुध्दा वापर केलेला असतो.

              या शब्दांमध्ये कोणताही बदल होत नसला तरी ते वाक्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे असतात.

Today, Anil gives Sunil a pen in classroom.

      Active Voice चे Passive Voice करणे.

1. Statement Sentence विधानार्थी वाक्याचे Active Voice चे Passive Voice मध्ये रुपांतर करणे.

Step 1. Active Voice वाक्यातील Object कर्माचे रुपांतर Subject कर्त्यात करणे :

         Shankar brings milk. या Active Voice वाक्यातील milk हे object कर्म Passive Voice वाक्यात सुरुवातीस लिहून त्याचे कर्त्यात रुपांतर केले.

Active Voice : Shankar brings milk.

Passive Voice : Milk

Step 2. To be चे सहाय्यकारी क्रियापद वापरणे.

            Shankar brings milk. या Active Voice वाक्यातील brings हे verb क्रियापद असून त्याचा काळ simple present Tense आहे. आणि Passive Voice वाक्यात सुरुवातीस लिहीलेल्या कर्ता milk या तृतीय पुरूषी नामानुसार 'is' हे To be चे रूप वापरले.

Active Voice : Shankar brings milk.

Milk is

Step 3. मुख्य क्रियापदाचे action verb चे past participle रुप वापरणे.

              Shankar brings milk. या Active Voice वाक्यातील मुख्य क्रियापद action verb bring चे past participle brought लिहिले.

Active Voice : Shankar brings milk.

Milk is  brought

Step 4. by हे preposition वापरणे

Active Voice : Shankar brings milk. 

Milk is  brought  by

Step 5. Active Voice वाक्यातील Subject कर्त्याचे  रुपांतर object कर्मात करणे.

Shankar brings milk. या Active Voice वाक्यातील Shankar हे subject कर्ता Passive Voice वाक्यात by नंतर लिहून त्याचे कर्मात रुपांतर केले.

Active Voice : Shankar brings milk.

Milk is  brought  by Shankar.

दोन कर्म असलेल्या वाक्याचे Passive Voice करणे.

            Active Voice वाक्यात जर दोन कर्म Direct Object प्रत्यक्ष कर्म आणि Indirect Direct अप्रत्यक्ष कर्म असतील तर दोन्ही कर्मांनी Passive Voice वाक्य बनवता येते.

1. Anil gives Sunil a pen.

         Sunil is given pen by Anil.

         A pen is given Sunil by Anil. 

            Active Voice वाक्यात जर दोन कर्म असतील तर Indirect Object अप्रत्यक्ष कर्माला कर्ता करून होणारी वाक्य रचना अधिक प्रचलीत आहे.

           Sunil is given pen by Anil.

           Passive Voice वाक्य करताना जर एका object कर्माचा उपयोग subject कर्ता म्हणून केला तर राहिलेले दुसरे object कर्म काढून न टाकता ते वाक्यातील क्रियापदाच्या Past Participle तिसर्‍या रुपा नंतर लिहावे.

Active Voice : Anil gives Sunil a pen.

Passive Voice : Sunil is given a pen by Anil.

Active Voice वाक्यातील कर्म नाम अथवा सर्वनाम असू शकते.

Active Voice वाक्यातील कर्म नेहमी द्वितीया विभक्तीत असते, Passive Voice वाक्यात या Active Voice वाक्यातील कर्माचे कर्त्यात रूपांतर करताना त्या कर्माची प्रथमा विभक्ती लिहावी.

Active Voice : Anil gives him pen.

Passive Voice : He is given pen by Anil.

       

Active Voice वाक्यात कर्म असलेल्या नामाची द्वितीया विभक्ती ते नामच असते Passive Voice करताना या नामाची प्रथमा विभक्ती लिहिताना ते नाम जसेच्या तसे लिहावे 

Active Voice : Anil gives Sunil a pen.

Passive Voice : Sunil is given a pen by Anil.

                           A pen is given Sunil by Anil. 

             

मात्र Active Voice वाक्यात कर्म असलेल्या पुरुष वाचक सर्वनामाची द्वितीया विभक्तीतील रुप असेल तर Passive Voice करताना या पुरुषवाचक सर्वनामाची प्रथमा विभक्तीतील रुप लिहावे.

1. Anil gives me a pen.

         I am given a pen by Anil.

2. Anil gives her a pen.

        She is given a pen by Anil.

3. Anil gives him it.

         He is given it by Anil.

4. Anil gives them pens.

          They are given pens by Anil.

5. Anil gives me a pen.

         I am given a pen by Anil.

              

       Active Voice वाक्यातील कर्म एकवचनी किंवा अनेकवचनी आणि पुलिंगी किंवा स्त्रीलिंगी असू शकते, Passive Voice करताना या कर्माच्या लिंग वचनामध्ये बदल करु नये फक्त विभक्ती बदलावी. 

1. Anil gives her a pen.

           She is given a pen by Anil.

2. Anil gives her a pen.

          A pen is given her by Anil.

3. Anil gives him it.

          He is given it by Anil.

4. Anil gives him it.

            It is given him by Anil. 

5. Anil gives them pens.

            They are given pens by Anil.

6. Anil gives pens.

           Pens are given by Anil. 

7. Anil gives Sunil a pen.

          Sunil is given a pen by Anil.

8. Anil gives him a pen.

          He is given a pen by Anil. 

9. Anil gives Deepa a pen.

         Deepa is given a pen by Anil.

10. Anil gives her a pen.

          She is given a pen by Anil. 

Step 2. To be या सहाय्यकारी क्रियापदाचा वापर करणे : 

             Passive Voice वाक्यातील subject कर्ता नुसार व Active Voice वाक्यातील action Verb मुख्य क्रियापदाच्या काळानुसार To be या सहाय्यकारी क्रियापद लिहावे.

               Present Tense : am / is / are

Anil gives a pen.

      A pen is given by Anil.

               Past Tense : was / were

Anil gave a pen.

        A pen was given by Anil.

              Future Tense : shall be / will be

Anil will give a pen.

         A pen will be given by Anil. 

Step 3. मुख्य क्रियापदाचे past participle तिसरे रुप लिहावे.

              Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

Step 4. by हे preposition शब्दयोगीअव्यय लिहावे

            Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहिल्यानंतर 'by' हे Preposition शब्दयोगीअव्यय लिहावे.

1. Anil gives a pen.

        A pen is given by Anil. 

2. Anil gives her a pen.

      She is given a pen by Anil.

Step 5. Active Voice वाक्यातील Subject कर्म

             Active Voice वाक्यातील subject कर्ता Passive Voice मध्ये लिहून त्याचे object कर्मात रुपांतर करावे. हे Passive Voice वाक्यातील object कर्म असते. हे कर्म by या preposition नंतर लिहून जोडावा

1. Anil gives a pen.

           A pen is given by Anil. 

2. He gives a pen.

          A pen is given by him. 

              Active Voice वाक्यातील कर्ता नेहमी प्रथमा विभक्तीत असतो, Passive Voice वाक्यात या Active Voice वाक्यातील कर्त्याचे कर्मात रूपांतर करताना त्या कर्तयाची द्वितीया विभक्ती लिहावी.

1. Anil gives a pen.

       A pen is given by Anil. 

2. He gives a pen.

       A pen is given by him. 

               Active Voice वाक्यात Subject कर्ता असलेल्या नामाची द्वितीया विभक्ती ते नामचं असते Passive Voice करताना या नामाची द्वितीया विभक्ती लिहिताना ते नामं जसेच्या तसे लिहावे 

1. Anil gives a pen. 

A pen is given by Anil. 

            मात्र Active Voice वाक्यात कर्ता असलेल्या सर्वनामाची प्रथमा विभक्तीतील रुप असते अशावेळी Passive Voice करताना या सर्वनामाची द्वितीया विभक्तीतील रुप लिहावे.

1. I give a pen.

A pen is given by me.

2. She gives a pen.

A pen is given by her. 

3. He gives a pen. 

A pen is given him. 

4. They give pens.

 Pens are given by them. 

              Active Voice वाक्यातील कर्ता एकवचनी किंवा अनेकवचन पुलिंगी अथवा स्त्रीलिंगी असू शकतो, Passive Voice करताना या कर्त्याच्या वचन आणि लिंगामध्ये बदल करू नये जसेच्या तसे ठेवावे.

 3. Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाच्या काळानुसार Passive Voice चा काळ बनवणे. 

1. Simple Tense मध्ये Passive Voice करणे

               काळानुसार To be च्या सहाय्यकारी क्रियापदांचा वापर करणे व त्यानंतर Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

         1. Simple Present Tense - am / is / are

1. Sahil sings song.

Song is sung by Sahil.

2. Rahul binds roap.

Roap is bound by Rahul 

3. Sanjay brings milk.

Milk is brought by Sanjay. 

4. Shankar builds house.

House is built by Shankar.

5. People buy vegetables.

Vegetables are bought by people. 

6. Children catch balls.

Balls are caught by children.

7. Boys choose fruits.

Fruits are chosen by boys.

8. I sing song.

Song is sung by me. 

9. You drink water.

Water is drunk by you. 

11. He reads story.

Story is read by him. 

12. She gives pen.

Pen is given by her. 

13. They play cricket.

Cricket is played by them. 

         2. Simple Past Tense - was / were

 1. Sahil sang song.

Song was sung by Sahil.

2. Rahul bound roap.

Roap was bound by Rahul 

3. Sanjay brought milk.

Milk was brought by Sanjay. 

4. Shankar built house.

House was built by Shankar.

5. People bought vegetables.

Vegetables were bought by people. 

6. Children caught balls.

Balls were caught by children.

7. Boys chose fruits.

Fruits were chosen by boys.

8. I sang song.

Song was sung by me. 

9. You drank water.

Water was drunk by you. 

11. He read story.

Story was read by him. 

12. She gave pen.

Pen was given by her. 

13. They played cricket.

Cricket was played by them.

       3. Simple Future Tense : shall be / will be

1. Sahil will sing song.

Song will be sung by Sahil.

2. Rahul will bind roap.

Roap will be bound by Rahul 

3. Sanjay will bring milk.

Milk will be brought by Sanjay. 

4. Shankar will build house.

House will be built by Shankar.

5. People will buy vegetables.

Vegetables will be bought by people. 

6. Children will catch balls.

Balls will be caught by children.

7. Boys will choose fruits.

Fruits will be chosen by boys.

8. I shall sing song.

Song will be sung by me. 

9. You will drink water.

Water will be drunk by you. 

11. He will read story.

Story will be read by him. 

12. She will give pen.

Pen will be given by her. 

13. They will play cricket.

Cricket will be played by them. 

2. Continuous Tense मध्ये Passive Voice करताना काळानुसार To be च्या सहाय्यकारी क्रियापदांचा वापर करणे त्या नंतर being हे क्रियापदाचे रूप लिहावे त्यानंतर Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

         1. Present Continuous Tense 

1. Sahil is singing song.

Song is being sung by Sahil.

2. Rahul is binding roap.

Roap is being bound by Rahul 

3. Sanjay is bringing milk.

Milk is being brought by Sanjay. 

4. Shankar is building house.

House is being built by Shankar.

5. People are buying vegetables.

Vegetables are being bought by people. 

6. Children are catching balls.

Balls are being caught by children.

7. Boys are choosing fruits.

Fruits are being chosen by boys.

8. I am singing song.

Song is being sung by me. 

9. You are drinking water.

Water is being drunk by you. 

11. He is reading story.

Story is being read by him. 

12. She is giving pen.

Pen is being given by her. 

13. They are playing cricket.

Cricket is being played by them. 

             2. Past Continuous Tense 

1. Sahil was singing song.

Song was being sung by Sahil.

2. Rahul was binding roap.

Roap was being bound by Rahul 

3. Sanjay was bringing milk.

Milk was being brought by Sanjay. 

4. Shankar was building house.

House was being built by Shankar.

5. People were buying vegetables.

Vegetables were being bought by people. 

6. Children were catching balls.

Balls were being caught by children.

7. Boys were choosing fruits.

Fruits were being chosen by boys.

8. I was singing song.

Song was being sung by me. 

9. You were drinking water.

Water was being drunk by you. 

11. He was reading story.

Story was being read by him. 

12. She was giving pen.

Pen was being given by her. 

13. They were playing cricket.

Cricket was being played by them. 

3. Perfect Tense मध्ये Passive Voice करताना Present Perfect Tense मध्ये have / has व Past Perfect Tense मध्ये had या सहाय्यकारी क्रियापदांचा वापर करणे त्यानंतर been हे क्रियापदाचे रुप वापरणे त्यानंतर Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

           1.  Present Perfect Tense 

1. Sahil has sung song.

Song has been sung by Sahil.

2. Rahul has bound roap.

Roap has been  bound by Rahul 

3. Sanjay has brought milk.

Milk has been brought by Sanjay. 

4. Shankar has built house.

House has been built by Shankar.

5. People have bought vegetables.

Vegetables have been bought by people. 

6. Children have caught balls.

Balls have been caught by children.

7. Boys have chosen fruits.

Fruits have been chosen by boys.

8. I have sung song.

Song has been sung by me. 

9. You have drunk water.

Water has been drunk by you. 

11. He has read story.

Story has been read by him. 

12. She has given pen.

Pen has been given by her. 

13. They have played cricket.

Cricket has been played by them.

             2.  Past Perfect Tense 

1. Sahil had sung song.

Song had been sung by Sahil.

2. Rahul had bound roap.

Roap had been  bound by Rahul 

3. Sanjay had brought milk.

Milk had been brought by Sanjay. 

4. Shankar had built house.

House had been built by Shankar.

5. People had bought vegetables.

Vegetables had been bought by people. 

6. Children had caught balls.

Balls had been caught by children.

7. Boys had chosen fruits.

Fruits had been chosen by boys.

8. I had sung song.

Song had been sung by me. 

9. You had drunk water.

Water had been drunk by you. 

11. He had read story.

Story had been read by him. 

12. She had given pen.

Pen had been given by her. 

13. They had played cricket.

Cricket had been played by them.

3. Active Voice वाक्यात इतर प्रकारची सहाय्यकारी क्रियापदे असल्यास त्या वाक्याचे Passive Voice करणे.

       इतर प्रकारची सहाय्यकारी क्रियापदे : can, could, will, would, shall, should, may, might, must.

         Active Voice वाक्यातील असलेले इतर सहाय्यकारी क्रियापद जसेच्या तसे लिहावे व त्यानंतर be हे क्रियापदाचे रूप लिहावे, 

           त्यानंतर Active Voice वाक्यातील Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

1. Sahil can sing song.

Song can be sung by Sahil.

2. Rahul could bind roap.

Road could be bound by Rahul.

3. Sanjay may bring milk.

Milk may be brought by Sanjay.

4. Shankar will build house.

House will be built by Shankar.

5. People should buy vegetables.

Vegetables should be bought by People. 

6. Children would catch balls.

Balls would be caught by Children.

7. Boys might choose fruits.

Fruits might be chosen by boys. 

8. I shall sing song.

Song will be sung by me.      

9. You must drink water.

Water must be drunk by you.

10. He can read story.

Story can be read by him.

11. She could give pen.

Pen could be given by her.   

12. They must play cricket..

Cricket must be played by them. 

Negative Sentence नकारार्थी वाक्याचे Passive Voice करणे :

            Active Voice वाक्यात Simple Present Tense मध्ये do not किंवा does not आणि  Simple Past Tense मध्ये did not असा नकार असेल तर Passive Voice करताना do / does / did हे सहाय्यकारी क्रियापद काढून टाकावे, त्याजागी Passive Voice वाक्यातील कर्त्या नुसार To be चे Simple Present Tense मध्ये am / is / are आणि Simple Past Tense मध्ये was / were यांपैकी योग्य रूप वापरावे.

       To be चे रूप वापरल्यानंतर not लिहावे, 

       Not लिहील्यानंतर क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रूप लिहावे.

     1. Simple Present Tense 

1. Sahil does not sing song.

Song is not sung by Sahil.

2. People do not buy vegetables.

Vegetables are not bought by People. 

      2. Simple Past Tense 

1. Rahul did not bind roap.

Roap was not bound by Rahul.

    

Continuous Tense मध्ये Negative नकारार्थी Active Voice वाक्याचे Passive Voice करताना

           Passive Voice वाक्यातील कर्त्यानुसार To be चा वापर करावा,

Present Continuous Tense मध्ये am / is / are आणि Past Continuous Tense मध्ये was / were,

           To be च्या रूपानंतर not हा शब्द जोडून लिहावा,

           not नंतर being हे क्रियापद लिहावे,

            त्यानंतर Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

          3. Present Continuous Tense

 1. Sanjay is not bringing milk.

Milk is not being brought by Sanjay.

           4. Past Continuous Tense

2. Shankar was not building house.

House was not being built by Shankar.

Perfect Tense मध्ये Negative नकारार्थी Active Voice वाक्याचे Passive Voice करताना

           Passive Voice वाक्यातील कर्त्यानुसार have / has / had चा वापर करावा. 

          Present Perfect Tense मध्ये have / has आणि Past Perfect Tense मध्ये had

         Have / has / had नंतर not हा शब्द लिहावा

         not नंतर been हे क्रियापदाचे रुप लिहावे

         त्यानंतर Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे

           5. Present Perfect Tense

1. Children have not caught balls.

Balls have not been caught by Children.

2. I have not sung song.

Song has not been sung by me.      

        6. Past Perfect Tense

1. Boys had not chosen fruits.

Fruits had not been chosen by boys. 

इतर सहाय्यकारी क्रियापदे वापरलेल्या Negative नकारार्थी Active Voice वाक्याचे Passive Voice करताना

             Active Voice वाक्यात जे सहाय्यकारी क्रियापद वापरलेले असते तेच सहाय्यकारी क्रियापदचा Passive Voice मध्ये वापर करावा,

            Passive Voice मध्ये सहाय्यकारी क्रियापदानंतर  not हा शब्द लिहावा,

          not हा शब्द लिहील्यानंतर be हे क्रियापद लिहावे,

          त्यानंतर Action Verb मुख्य क्रियापदाचे Past Participle तिसरे रुप लिहावे.

1. You may not drink water.

Water may not be drunk by you.

2. He can not read story.

Story can not be read by him.

3. She could not give pen.

Pen could not be given by her.   

4. They should not play cricket..

Cricket should not be played by them. 

Passive Voice without 'by'

Active Voice चे Passive Voice करताना 

              काही वेळा कृती कोणी केली यापेक्षा घडलेली कृती महत्त्वाची असते. 

              जेव्हा वाक्यात क्रिया करणारा कर्ता हा गृहित धरलेला असतो, म्हणजे क्रिया ही त्या कर्त्यानेच केली आहे हे सर्वमान्य असते, 

            जेव्हा Passive Voice करताना क्रिया करणारा कर्ता कोण आहे हे पून्हा पून्हा वाक्यात सांगण्याचे टाळण्यासाठी.

            अशा प्रकारच्या वाक्यात 'by' आणि त्यापुढे जोडला जाणारा Active Voice वाक्यातील मूळ कर्ता बऱ्याच वेळा गाळला जातो, कर्ता वापरण्याची आवश्यकता नसते. तेव्हा Passive Voice वाक्य without 'by'  ने केले तरी चालते.

1. People speak Hindi all over in India.

     Hindi is spoken all over in India by people.

     Hindi is spoken all over in India.

2. The police caught the thief.

     The thief was caught by the police. 

     The thief was caught.

3. Runner won race.

Race was won by runner. 

Race was won. 

4. People drink tea every morning.

Tea is drunk every morning by people.

Tea is drunk every morning.

5. Students completed homework.

Homework was completed by students.

Homework was completed. 

6. Farmers grow grains in fields.

     Grains grow in fields by farmer.

Grains are grown in fields. 

7. Teacher taught lesson in class.

Lesson was taught in class by teacher.

       Lesson was taught in class. 

स्थानिक वेळ व प्रमाण वेळ

स्थानिक वेळ व प्रमाण वेळ

पृथ्वीचे परिवलन:

पृथ्वीच्या परिवलनाची दिशा : 

     पश्चिमेकडून पूर्वेकडे

     सूर्योदय ज्या बाजूस होतो ती पूर्व दिशा.

पृथ्वीचा परिवलनाचा कालावधी :

     पृथ्वीला एक परिवलन (३६०अंश) पूर्ण करण्यासाठी सुमारे २४ तास लागतात, म्हणजे एक दिवसाचा कालावधी लागतो.

    पृथ्वी एका तासाला १५ अंश स्वत:भोवती फिरते.

    पृथ्वीला एका अंशात फिरण्यास ४ मिनिटे लागतात.

    प्रत्येकी एक अंश अंतरावरील रेखावृत्तांच्या स्थानिक वेळेत ४ मिनिटांचा फरक पडतो.

पृथ्वीच्या परिवलनाचे परिणाम :

      सूर्योदय, मध्यान्ह, सूर्यास्त, मध्यरात्र

    वेळ निश्चितीसाठी पृथ्वीवरील ध्रुव, रेखावृत्त आणि सूर्याचे स्थान यांचा विचार करावा लागतो.

     पृथ्वीवर, मध्यान्ह वेळ एका रेखावृत्तावर म्हणजेच उत्तर ध्रुववृत्तापासून ते दक्षिण ध्रुववृत्तापर्यंत सर्वत्र सारखी असते.

     वेगवेगळ्या रेखावृत्तांवर सूर्योदय, मध्यान्ह व सूर्यास्त वेळा वेगवेगळ्या असतात. 

पृथ्वीच्या ध्रुवांवरील दिनमान :

     एका ध्रुववृत्तापासून ते दुसर्‍या  ध्रुवापर्यंतच्या प्रदेशात मात्र ऋतुमानाप्रमाणे दिनमान २४ तासापेक्षा अधिक शकते.

     ध्रुवावर मात्र ६ महिन्यांपर्यंत दिनमान असते आणि ६ महिने रात्रमान असते.

     ध्रुवावर सूर्योदय किंवा सूर्यास्त यांची वेळ सांगताना तारीख सांगावी लागते

     ध्रुवावरती एका विषुवदिनाला सूर्योदय होतो तर पुढच्या विषुवदिनाला सूर्यास्त होतो.

      ध्रुवावरती सूर्य आकाशात विशिष्ट तारखेला उगवल्यानंतर तो सातत्याने क्षितिजावर घिरट्या घालत असल्यासारखा फिरतो.

     पृथ्वीवरील एखादया ठिकाणी सूर्य जेव्हा डोक्यावर येतो तेव्हा त्या ठिकाणी मध्यान्ह झालेली असते.

पृथ्वीवरील वेळा :

Ante Meridiem - a. m. 

Post Meridiem - p. m. 

जागतिक प्रमाण वेळ, 

भारतीय प्रमाण वेळ, 

पृथ्वीवरील स्थानिक वेळ 

Ante Meridiem :

          मध्यरात्रीपासून मध्यान्हापर्यंतची वेळ इंग्रजीत सांगताना अंकापुढे a.m. असे लिहितात. याचा अर्थ ante meridiem असा आहे.

Post Meridiem :

               मध्यान्हापासून ते मध्यरात्रीपर्यंतची वेळ इंग्रजीत सांगताना अंकापुढे p.m. अशी दर्शवितात, म्हणजेच post meridiem होय.

जागतिक प्रमाण वेळ :

      जागतिक व्यवहारासाठी जागतिक प्रमाण वेळ (०°रेखावृत्त) म्हणून इंग्लंडमधील ग्रीनीच येथील स्थानिक वेळ (GMT-Greenwich Mean Time) विचारात घेतली जाते. 

भारतीय प्रमाण वेळ : 

     भारताची प्रमाण वेळ ८२°३०' पूर्व या रेखावृत्तावरील स्थानिक वेळनुसार ठरवली जाते.

     ८२°३०' पूर्व हे रेखावृत्ता मिर्झापूर शहरावरून अलाहाबाद, उत्तर प्रदेश येथून जाते.

     भारताची प्रमाण वेळ ही ग्रीनीच येथील वेळेपेक्षा ५ तास ३० मिनिटांनी पुढे आहे.

     ग्रीनीच येथे संध्याकाळचे ५ वाजले असतील तर भारतात रात्रीचे १०.३० वाजलेले असतात.

पृथ्वीवरील स्थानिक वेळ :

     एखादया ठिकाणच्या संदर्भात आकाशातील सूर्याच्या स्थानावरून ठरविण्यात आलेली वेळ म्हणजे त्या ठिकाणाची स्थानिक वेळ होय.

     ८२°३० पूर्व रेखावृत्तावरील स्थानिक वेळेत आणि भारतातील इतर कोणत्याही ठिकाणच्या स्थानिक वेळेत एक तासापेक्षा अधिक फरक पडत नाही.

National Institute of Standards and Technology (NIST) अमेरिका :

          या संस्थेने अचूक वेळ दर्शवणारे घड्याळ विकसित केले असून या घड्याळात वेळेची दुरुस्ती (वाढ किंवा घट) ही फक्त १ सेकंदाची करावी लागते; तीदेखील २० कोटी वर्षातून एकदा.

National Physical Laboratory, नवी दिल्ली :

      भारतातील वेळेच्या अचूकते संदर्भातील सेवा पुरवणारी ही संस्था.

     या ठिकाणी वापरात असणाऱ्या घड्याळात वेळेतील अंतर हे सेकंदाच्या १ लाखापर्यंतचा भाग अचूकता राखते.

जंतर-मंतर : खगोलशास्त्रीय वेधशाळा

      राजस्थानमधील जयपूरचे महाराजा सवाई जयसिंह (द्वितीय) यांनी अठराव्या शतकात उज्जैन, वाराणसी, जयपूर, दिल्ली आणि मथुरा या पाच ठिकाणी जंतर-मंतर खगोलीय वेधशाळा बांधले.

      राजस्थानमधील जयपूरचे महाराजा सवाई जयसिंह (द्वितीय) हे खगोलशास्त्रज्ञ, गणितज्ञ आणि वास्तुविशारद होते.

     जंतर-मंतरमध्ये केवळ सूर्याच्या प्रकाशामुळे पडणाऱ्या सावलीद्वारे सेकंदापर्यंत अगदी अचूक वेळ मिळते.